Artikel 176 Rv: Het verhoor van een getuige die in het buitenland woont

Artikel 176 Rv regelt het verhoor van een getuige die in het buitenland woont. De rechter kan een door hem aangewezen autoriteit van dat land vragen het verhoor te houden, indien mogelijk onder ede, of het verhoor opdragen aan de Nederlandse consulaire ambtenaar in wiens gebied de getuige woont. Dat kan alleen voor zover een verdrag of een Europese verordening niet iets anders voorschrijft.

Internationale regels gaan voor

De eerste zin bevat een voorbehoud dat in de praktijk zwaar weegt. Voor het verkrijgen van bewijs in het buitenland bestaan internationale afspraken: binnen de Europese Unie een verordening over de samenwerking bij bewijsverkrijging, en daarbuiten verdragen over rechtshulp in burgerlijke zaken. Waar zo'n regeling van toepassing is, wordt die gevolgd en komt dit artikel niet aan bod.

Dat is geen formaliteit. Die regelingen schrijven vaak precies voor via welk kanaal een verzoek loopt, in welke taal het moet en welke termijnen gelden. Wie die weg overslaat, riskeert dat het verhoor niet doorgaat of dat de verklaring later ter discussie staat.

Twee routes

• Via een buitenlandse autoriteit. Een rechter of andere instantie in het land van de getuige houdt het verhoor. Of dat onder ede kan, hangt af van het recht van dat land; de wet erkent dat door te bepalen dat het onder ede gebeurt indien dat mogelijk is.

- Via de consulaire ambtenaar. Het verhoor wordt opgedragen aan de Nederlandse consulaire ambtenaar in wiens ressort de getuige woont. Dat is doorgaans een snellere weg, maar het werkt alleen als de getuige vrijwillig meewerkt.

De planning van de zaak

Het tweede lid regelt de praktische kant. Er wordt bepaald welke termijn geldt voor het betekenen aan de wederpartij van de plaats, de dag en het uur van het verhoor, zodat die kan bijwonen of zich kan laten vertegenwoordigen. Ook wordt vastgesteld wanneer de zaak weer op de rol komt; tot die tijd ligt de procedure stil.

Houd er rekening mee dat zo'n traject lang duurt. Aanvragen moeten worden vertaald en doorgeleid, de buitenlandse instantie plant naar eigen inzicht, en het proces-verbaal moet terugkomen. Voor de partij die het bewijs moet leveren, is dat een reden om er vroeg mee te beginnen.

De bewijswaarde

Het derde lid neemt een mogelijke twijfel weg: het proces-verbaal van zo'n verhoor heeft dezelfde kracht als dat van een verhoor door de Nederlandse rechter. Het is dus geen bewijs van mindere rang. De waardering ervan blijft, net als bij ander bewijs, aan de rechter, en die kan meewegen dat er niet onder ede is verklaard als dat in het betrokken land niet mogelijk was.

Een Nederlandse afnemer procedeert over een gebrekkige machine en wil de monteur horen die in Italië bij de leverancier werkt. De monteur komt niet naar Nederland. Zijn verhoor kan in Italië plaatsvinden, langs de weg die de toepasselijke Europese regeling aanwijst, en het proces-verbaal telt daarna in de Nederlandse procedure volwaardig mee.

In de praktijk

Ga bij het opstellen van uw bewijsaanbod na waar uw getuigen wonen en vermeld dat er een verhoor in het buitenland nodig kan zijn. Weeg ook of het echt moet: soms brengen stukken, e-mails en een schriftelijke verklaring u even ver, en dat scheelt maanden.