Artikel 163 Rv: De getuige verklaart alleen over eigen waarneming

Artikel 163 Rv stelt één eis aan een getuigenverklaring: zij kan alleen als bewijs dienen voor zover zij gaat over feiten die de getuige zelf heeft waargenomen. Heeft hij iets van een ander gehoord, dan is die mededeling zelf wel degelijk zijn waarneming; wat zij waard is voor het feit waar het om draait, beoordeelt de rechter (artikel 152 lid 2 Rv). Wat de getuige enkel vermoedt zonder het te hebben opgemerkt, valt er buiten. Deze regel bepaalt in de praktijk wie het zinvol is om op te roepen.

Wat eigen waarneming is

Eigen waarneming is ruimer dan alleen zien. Alles wat de getuige met zijn zintuigen heeft opgemerkt valt eronder: wat hij hoorde, rook of voelde. Ook wat hij zelf heeft gedaan of gezegd, en wat hij een ander in zijn bijzijn heeft horen zeggen, is eigen waarneming.

Dat laatste is belangrijk en wordt vaak verward met van horen zeggen. Wie erbij was toen twee mensen een afspraak maakten, verklaart over zijn eigen waarneming van dat gesprek. Wie later door een van hen is bijgepraat over wat er is afgesproken, doet dat niet.

Van horen zeggen

Een verklaring over wat een ander heeft verteld is niet verboden, en de getuige mag die vraag gewoon beantwoorden: dat hij die mededeling heeft gehoord, is nu juist zijn eigen waarneming. Hoeveel zij bijdraagt aan het bewijs van het feit zelf, is aan de rechter, die daarin vrij is (artikel 152 lid 2 Rv). Doorgaans overtuigt zij minder dan het verhaal van iemand die erbij was, en soms draait het juist om de mededeling zelf, bijvoorbeeld als de vraag is of iemand ergens van wist en vanaf wanneer.

Voor de partij die bewijs moet leveren, betekent dit dat de keuze van getuigen kritisch is. Drie mensen die hetzelfde verhaal uit dezelfde mond hebben, brengen u niet verder dan één, en die ene is degene die erbij was.

Feiten, geen conclusies

De getuige is er voor wat hij heeft opgemerkt. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan daaronder ook vallen hoe iets of iemand op hem overkwam: dat de bestuurder van een auto verward reageerde, of dat een ruimte er verwaarloosd uitzag. Ook zo'n verklaring weegt de rechter vrij. Wat er juridisch uit de feiten volgt, is daarentegen een vraag voor de rechter zelf; daarover gaat de getuige niet. Vereist een oordeel vakkennis, dan is niet een getuige maar een deskundige de aangewezen weg.

Een voorbeeld

Een aannemer moet bewijzen dat hij het meerwerk mondeling heeft besproken. De buurman die zag dat er een busje voor de deur stond, voegt niets toe. De collega die bij het gesprek aan de keukentafel zat en hoorde wat er werd afgesproken, is de getuige die telt. De echtgenoot van de aannemer, die het verhaal pas 's avonds hoorde, mag vertellen wat hem toen is gezegd, maar voor de afspraak zelf weegt dat minder zwaar dan het relaas van wie erbij zat.

In de praktijk

Denk bij het samenstellen van uw getuigenlijst dus niet in loyaliteit maar in waarneming: wie was er echt bij, en waarbij precies. Een getuige die van veel dingen ongeveer op de hoogte is, maakt op een zitting doorgaans een zwakkere indruk dan iemand die één moment scherp kan beschrijven.

En bereid uw getuige voor op de vorm, niet op de inhoud. Vertel hem dat hij mag zeggen dat hij iets niet weet of zich niet herinnert; dat is een volwaardig antwoord en het is beter dan een reconstructie die bij doorvragen instort.