Artikel 99 Rv: De woonplaats van de gedaagde als hoofdregel

Bij welke rechtbank in het land moet u zijn? Dit artikel geeft het antwoord voor de gewone gevallen: u dagvaardt bij de rechter van de plaats waar de gedaagde woont. Dat is de zogenoemde relatieve bevoegdheid, de vraag welke van de rechtbanken de zaak doet. Los daarvan staat de vraag of het een kantonzaak is.

Waarom de gedaagde

De regel beschermt degene die wordt aangesproken. Hij heeft de procedure niet gewild en hoeft niet door het land te reizen om zich te verweren tegen een vordering waar hij het niet mee eens is. Wie iets van een ander wil, komt naar hem toe. Dat is een oud en eenvoudig uitgangspunt dat in de meeste zaken zonder discussie werkt.

Geen bekende woonplaats in Nederland

Heeft de gedaagde geen bekende woonplaats in Nederland, dan wijst de wet de rechter van zijn werkelijk verblijf aan: de plaats waar hij feitelijk verblijft, ook al staat hij daar niet ingeschreven. Zo blijft er ook een bevoegde rechter aan te wijzen voor iemand die tijdelijk ergens verblijft of die zijn inschrijving niet op orde heeft.

Tenzij de wet anders bepaalt

De hoofdregel geldt niet altijd. De artikelen die erop volgen wijzen voor bepaalde soorten zaken een extra bevoegde rechter aan: de plaats waar de arbeid wordt verricht, de woonplaats van de consument, de plaats van het schadebrengende feit, de ligging van een onroerende zaak, de laatste woonplaats van een overledene. Meestal is die rechter mede bevoegd, wat betekent dat de eiser mag kiezen. Soms is een rechter juist bij uitsluiting bevoegd; dan is er geen keuze.

Een voorbeeld. Een webwinkel in Groningen wil een klant uit Maastricht aanspreken op een onbetaalde rekening. Uitgangspunt is de rechter in het rechtsgebied waar de klant woont. Was het andersom en wilde de klant de webwinkel aanspreken, dan zou hij naast de rechter van de woonplaats van de winkel ook naar de rechter van zijn eigen woonplaats kunnen, omdat de wet voor consumenten een extra keuze geeft.

Als u de verkeerde rechter kiest

Een dagvaarding bij de verkeerde rechtbank is geen ramp: de zaak wordt in de regel verwezen naar de rechter die wel bevoegd is en loopt daar verder. Wel kost dat tijd, en soms extra kosten. Voor de gedaagde geldt het spiegelbeeld: wilt u zich erop beroepen dat de zaak bij een andere rechter thuishoort, doe dat dan meteen bij uw eerste inhoudelijke reactie, want anders vervalt het recht om dat verweer nog te voeren. Dat betekent niet dat de aangezochte rechter daarmee in alle zaken bevoegd is: bij vorderingen tot het bedrag dat de wet voor kantonzaken aanhoudt, bij zaken over een individuele arbeidsovereenkomst, bij consumentenzaken en bij huur van woon- of bedrijfsruimte gaat de rechter ook zonder zo'n verweer zelf na of hij relatief bevoegd is, en verwijst hij de zaak zo nodig uit eigen beweging (artikel 110 Rv).

In de praktijk

• Controleer het adres vóór het uitbrengen van de dagvaarding; een verouderd adres levert zowel een bevoegdheidsprobleem als een betekeningsprobleem op.
• Bij een bedrijf gaat het om de plaats waar de rechtspersoon volgens de wet gevestigd is. Betreft het geschil juist een kantoor of filiaal van de gedaagde, dan heeft hij volgens het Burgerlijk Wetboek mede daar woonplaats en is de rechter van die plaats eveneens bevoegd.
• Woont de gedaagde in het buitenland, dan gelden voor de bevoegdheid en de betekening aparte regels; laat u daarover adviseren voordat u de deurwaarder opdracht geeft.