Artikel 88 Rv: Het ondervragen van partijen op de zitting

Op de mondelinge behandeling is de rechter niet de toehoorder maar de ondervrager. Dit artikel legt dat vast: hij ondervraagt partijen, en partijen mogen elkaar vragen stellen. Het bepaalt ook wat er gebeurt als u niet komt, niet antwoordt of het proces-verbaal niet wilt tekenen. Dat laatste is de reden waarom deze korte bepaling voor de praktijk zoveel gewicht heeft.

Vragen over en weer

De rechter stelt zijn vragen, maar partijen kunnen ook elkaar bevragen. Daar zit één rem op: de rechter kan beletten dat aan een bepaalde vraag gevolg wordt gegeven. Hij bewaakt daarmee dat de zitting over de zaak gaat en niet ontaardt in een verhoor over zaken die er niet toe doen of die alleen bedoeld zijn om de ander in verlegenheid te brengen.

De gevolgtrekking die de rechter kan maken

• Uit de afgelegde verklaringen — wat u zegt telt mee bij de beoordeling van de feiten.
• Uit niet-verschijnen — wie zonder goede reden wegblijft van de mondelinge behandeling, kan dat tegen zich krijgen.
• Uit een weigering om te antwoorden — zwijgen op een vraag die u kunt beantwoorden, is niet zonder gevolgen.

- Uit een weigering het proces-verbaal te ondertekenen — ook daaruit mag de rechter afleiden wat hij juist acht.

De grens van deze bevoegdheid

De wet zegt dat de rechter de gevolgtrekking maakt die hij geraden acht, behoudens de regeling over de gerechtelijke erkentenis in artikel 154 Rv. Er is dus geen vaste sanctie: het is geen automatisch verlies en geen bewijsregel die u aan een verklaring vastpint. De rechter weegt het mee in het geheel van de zaak en moet uitleggen waarom hij tot zijn oordeel komt.

Dat maakt het niet vrijblijvend. In de praktijk is een partij die niet komt opdagen terwijl juist zij de feiten kent, in het nadeel: haar lezing blijft onbeantwoord waar de rechter vragen had.

Een voorbeeld

In een geschil over de oplevering van een verbouwing beveelt de rechtbank dat partijen in persoon verschijnen. De opdrachtgever komt niet en laat alleen zijn advocaat gaan, zonder uitleg. De rechter had juist willen weten wat er bij de oplevering is besproken. Hij kan uit dat wegblijven de gevolgtrekking maken die hem juist lijkt, bijvoorbeeld door de lezing van de aannemer op dat punt aannemelijker te achten.

In de praktijk

Ga naar de zitting, ook als u het spannend vindt. Bereid u voor op vragen over de feiten die u zelf hebt meegemaakt en wees eerlijk over wat u niet meer weet; dat laatste is iets anders dan weigeren te antwoorden. Lees het proces-verbaal aandachtig voordat u tekent en meld het meteen als er iets verkeerd in staat: een correctie vragen is iets anders dan ondertekening weigeren, en levert u een beter dossier op.