Artikel 22a Rv: Beperkte kennisneming van stukken via een advocaat of arts

Soms zit er in een dossier informatie die wel bij de zaak hoort, maar die niet zonder meer in handen van een procespartij kan komen. Artikel 22a Rv biedt daarvoor een tussenweg: de rechter kan bepalen dat de kennisneming van bepaalde stukken is voorbehouden aan een gemachtigde. Die gemachtigde is een advocaat of een arts, of iemand die van de rechter daarvoor bijzondere toestemming heeft gekregen. De stukken blijven zo onderdeel van de procedure, maar worden niet door de partij zelf gelezen.

De drie gronden

• De gezondheid van de partij zelf. Bestaat de vrees dat het lezen van de stukken haar lichamelijke of geestelijke gezondheid zou schaden, dan kan de beperking worden opgelegd. Dit speelt vooral bij medische en psychiatrische rapportages.
• De privacy van een ander. Zou de kennisneming de persoonlijke levenssfeer van een derde onevenredig schaden, dan geldt hetzelfde. Denk aan gegevens over een kind of over een familielid dat zelf geen partij is.

- Het bedrijfsgeheim. Zou de bescherming van een bedrijfsgeheim in de zin van de Wet bescherming bedrijfsgeheimen onevenredig worden geschaad, dan kan de inzage worden voorbehouden aan een advocaat.

Wie mag de stukken zien

Bij de eerste twee gronden komt zowel een advocaat als een arts in aanmerking, of een andere persoon die van de rechter bijzondere toestemming krijgt. Bij het bedrijfsgeheim noemt de wet alleen de advocaat naast degene die bijzondere toestemming heeft. Dat verschil is verklaarbaar: bij medische informatie kan een arts de inhoud beoordelen en de partij begeleiden, bij bedrijfsgegevens gaat het om een beroepsgeheim en om de tuchtrechtelijke binding van de advocaat.

De spanning met hoor en wederhoor

Deze regeling raakt aan een fundamenteel beginsel. Artikel 19 Rv zegt dat de rechter niet ten nadele van een partij mag beslissen op stukken waarover zij zich niet heeft kunnen uitlaten. Artikel 22a Rv verzacht dat niet door de stukken geheim te houden, maar door het weerwoord te laten voeren door iemand die de partij vertegenwoordigt. Er is dus wel degelijk tegenspraak mogelijk, alleen niet door de partij zelf. Verplicht is de beperking bij geen van de gronden: telkens staat er dat de rechter haar kan opleggen, en hij weegt daarbij het belang van bescherming af tegen het belang van volledige toegang tot het eigen dossier. Dat de schade onevenredig moet zijn, eist de wet alleen bij de tweede en de derde grond; voor de eerste is genoeg dat wordt gevreesd voor schade aan de gezondheid van de partij zelf.

Een voorbeeld

In een zaak over de zorgregeling voor een kind wordt een rapport over de psychische toestand van een van de ouders overgelegd, met daarin ook gevoelige informatie over een broer of zus die geen partij is. De rechter kan bepalen dat de andere ouder dat rapport niet zelf krijgt, maar dat zijn advocaat het inziet en er namens hem op reageert. De inhoud kan zo wel bij de beoordeling worden betrokken.

In de praktijk

Wilt u zo'n beperking, vraag daar dan gemotiveerd om en wees concreet: welke passages, welk belang, en waarom volstaat een geschoonde versie niet. Een algemeen beroep op gevoeligheid is te weinig.

Wordt de beperking tegen u ingeroepen, dan is het belangrijk dat u een gemachtigde heeft die de stukken wél mag zien, en dat u met hem afspreekt hoe u ondanks de beperking uw standpunt kunt bepalen. Bedenk dat de zaak zonder die tussenweg mogelijk zonder deze informatie zou worden beslist, wat voor u ongunstiger kan uitpakken.