Artikel 1074d Rechtsvordering (1074d Rv)

De artikelen 1074a tot en met 1074c Rv houden de deur naar de Nederlandse rechter open ondanks een arbitrage in het buitenland: voor een bewarende maatregel, voor een kort geding, voor voorlopige bewijsverrichtingen en voor het horen van een onwillige getuige. Artikel 1074d Rv zet daar een grens omheen. Beroept de wederpartij zich voor alle weren op het bestaan van de arbitrageovereenkomst, dan verklaart de rechter zich alleen bevoegd als de gevraagde beslissing niet of niet tijdig in de arbitrage kan worden verkregen.

De rechter als achtervang

De regel maakt van de Nederlandse rechter een achtervang. Kunnen arbiters u geven wat u vraagt, en kunnen zij dat op tijd, dan hoort u daar te zijn. Kunnen zij dat niet — bijvoorbeeld omdat het scheidsgerecht nog niet is samengesteld, omdat de gevraagde beslissing buiten wat arbiters kunnen geven valt, of omdat de spoed het niet toelaat — dan neemt de rechter de zaak in behandeling.

Het beroep moet op tijd komen

Net als in artikel 1074 Rv moet de wederpartij zich vóór alle weren op de arbitrageafspraak beroepen. Doet zij dat niet, dan komt de rechter aan deze toets helemaal niet toe en behandelt hij het verzoek gewoon. Wie de arbitrage wil beschermen, moet dus meteen aan het begin duidelijk maken dat er een arbitragebeding is en dat de zaak daar thuishoort.

Waar het in de praktijk om draait

De kern zit in de woorden niet of niet tijdig. Twee vragen zijn beslissend:

• Kan het scheidsgerecht dit überhaupt geven? Dat hangt af van de aard van de gevraagde beslissing en van wat arbiters in de betrokken arbitrage aan bevoegdheden hebben. De rechter beoordeelt dat per verzoek.

- Kan het op tijd? Een scheidsgerecht dat nog moet worden benoemd, kan niet vandaag een spoedmaatregel geven. Kan de beslissing niet wachten tot er een scheidsgerecht is dat haar kan nemen, dan is de rechter bevoegd.

Een voorbeeld

Een Nederlandse partij vraagt in kort geding een spoedvoorziening tegen haar buitenlandse wederpartij. Die wijst meteen op het arbitragebeding dat arbitrage in het buitenland voorschrijft. De voorzieningenrechter beoordeelt dan of het scheidsgerecht diezelfde voorziening had kunnen geven en of dat op tijd zou zijn geweest. Is er nog geen scheidsgerecht en kan de zaak niet wachten, dan verklaart hij zich bevoegd. Is het scheidsgerecht er al en kan het binnen korte tijd een voorlopige voorziening treffen, dan kan de uitkomst anders zijn.

In de praktijk

• Voor de verzoeker: zodra de wederpartij zich op de arbitrage beroept, is de vraag of de beslissing niet of niet tijdig bij arbiters te krijgen is het eigenlijke geschilpunt. De verzoeker moet daarover dus feiten en omstandigheden aanvoeren.
• Voor de wederpartij: het arbitragebeding moet in de eerste reactie worden ingeroepen; daarna gaat het erom of het scheidsgerecht de gevraagde beslissing wél en op tijd kan geven.
• Voor beiden: het gaat hier alleen om de hulpverzoeken; over het geschil zelf beslist het scheidsgerecht in het buitenland.