Artikel 1074c Rechtsvordering (1074c Rv)

Een scheidsgerecht kan niemand dwingen te verschijnen. Arbiters ontlenen hun macht aan de afspraak van partijen, en een getuige heeft die afspraak niet gemaakt. Voor arbitrages in Nederland lost artikel 1041a Rv dat op met hulp van de rechter. Artikel 1074c Rv doet hetzelfde voor arbitrages die in het buitenland plaatsvinden: ook dan kan een partij de Nederlandse rechter vragen een rechter-commissaris te benoemen als een getuige die hier woont of verblijft niet vrijwillig komt.

De voorwaarden

Twee dingen moeten samenvallen. De getuige moet in Nederland wonen of hier feitelijk verblijf houden — de Nederlandse rechter kan alleen iets doen tegenover mensen die zich hier bevinden. En de getuige moet niet vrijwillig verschijnen. Zolang iemand gewoon bereid is te komen, is er geen rechterlijke tussenkomst nodig; het scheidsgerecht regelt het verhoor dan zelf.

Hoe het verhoor verloopt

De wet verklaart de eerste drie leden van artikel 1041a Rv van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat het verhoor plaatsvindt ten overstaan van een rechter-commissaris, een rechter die daarvoor speciaal wordt aangewezen. Hij hoort de getuige op dezelfde wijze als in gewone zaken, waarbij partijen vragen kunnen stellen. Ook de arbiters uit de buitenlandse arbitrage worden door de griffier van de rechtbank in de gelegenheid gesteld bij het verhoor aanwezig te zijn en de getuige zelf vragen te stellen — daarmee is deze route juist bruikbaar voor een scheidsgerecht dat zelf geen dwang kan uitoefenen. Van het verhoor wordt een proces-verbaal opgemaakt, dat de griffier ten spoedigste aan het scheidsgerecht en aan partijen zendt, zodat het in de arbitrage kan worden gebruikt.

De rechter-commissaris beslist niet over het geschil. Hij verzamelt alleen de verklaring; wat die waard is, beoordeelt het scheidsgerecht in het buitenland.

Waarom deze route bestaat

Zonder deze mogelijkheid zou een partij bij een buitenlandse arbitrage met lege handen staan zodra een sleutelgetuige in Nederland weigert mee te werken. De arbitrageafspraak haalt het geschil weg bij de Nederlandse rechter, maar niet de dwangmiddelen die alleen een rechter heeft. Deze bepaling hoort in dezelfde reeks thuis als de artikelen 1074a en 1074b Rv, die bewarende maatregelen, het kort geding en voorlopige bewijsverrichtingen openhouden.

Een voorbeeld

Een Nederlandse onderneming voert een arbitrage in het buitenland over een mislukte machinelevering. De monteur die de installatie destijds heeft opgeleverd, werkt inmiddels elders en weigert te reizen of te verklaren. Omdat hij in Nederland woont, kan de onderneming de rechter hier vragen een rechter-commissaris te benoemen die hem hoort. De verklaring gaat vervolgens naar het scheidsgerecht.

In de praktijk

• Leg de weigering vast. Vraag de getuige schriftelijk of hij wil verschijnen en bewaar zijn reactie; de rechter wil zien dat vrijwillige medewerking is uitgebleven.
• Wees concreet. Geef aan waarover de getuige moet worden gehoord en waarom dat voor de arbitrage van belang is.
• Houd rekening met artikel 1074d Rv. Beroept de wederpartij zich voor alle weren op de arbitrageafspraak, dan verklaart de rechter zich alleen bevoegd als u de gevraagde beslissing niet of niet tijdig in de arbitrage zelf kunt krijgen.