Artikel 1074 Rechtsvordering (1074 Rv)

Soms wordt een geschil bij de Nederlandse rechter aangebracht terwijl partijen hebben afgesproken dat het in het buitenland moet worden gearbitreerd. Artikel 1074 Rv zegt wat er dan gebeurt: de rechter verklaart zich onbevoegd, mits de wederpartij zich op die afspraak beroept en dat op tijd doet.

De rechter doet dit niet uit zichzelf

Dat is de kern van deze bepaling. De rechter gaat niet zelf op zoek naar een arbitragebeding en verwijst niemand ongevraagd weg. De gedaagde partij moet zich op het bestaan van de afspraak beroepen. Doet zij dat niet, dan behandelt de rechter de zaak gewoon; partijen mogen samen immers alsnog voor de overheidsrechter kiezen. Het beroep moet worden gedaan vóór alle weren, dus voordat u inhoudelijk verweer voert. Begint u met een betoog over de vordering zelf en komt u pas daarna met het arbitragebeding, dan bent u te laat. Die eis dwingt tot een keuze aan het begin van de procedure: erkent u de bevoegdheid van de rechter, of houdt u vast aan de arbitrage?

De uitzondering: een ongeldige afspraak

De rechter verklaart zich niet onbevoegd als de arbitrageovereenkomst ongeldig is onder het recht dat op die overeenkomst van toepassing is. Dat is een belangrijke nuance: de geldigheid wordt niet zonder meer naar Nederlands recht beoordeeld, maar naar het recht dat de afspraak zelf beheerst. Wie zich tegen verwijzing naar een buitenlandse arbitrage verzet, zal dus moeten onderbouwen waarom de afspraak naar dát recht geen stand houdt.

Wat de onbevoegdverklaring betekent

De rechter beslist niet over het geschil, maar zegt alleen dat hij er niet over gaat. U moet uw vordering dan in het buitenland aan arbiters voorleggen, volgens de regels die daar gelden. Houd daarbij in de gaten dat een onbevoegdverklaring tijd kost, terwijl uw vordering intussen kan verjaren.

Een voorbeeld

Een Nederlandse groothandel dagvaardt een buitenlandse leverancier bij de rechtbank wegens een ondeugdelijke levering. In het inkoopcontract staat een beding dat geschillen worden beslecht door arbitrage in een andere staat. Beroept de leverancier zich daar meteen op, dan verklaart de rechtbank zich onbevoegd en moet de groothandel de arbitrage daar starten. Voert de leverancier eerst inhoudelijk verweer en komt zij pas later met het beding, dan blijft de rechtbank bevoegd.

In de praktijk

• Voor de eiser: controleer vóór het dagvaarden of er een arbitragebeding is; een onbevoegdverklaring kost u kostbare maanden.
• Voor de gedaagde: wilt u de arbitrage handhaven, roep het beding dan in uw eerste processtuk in en voer daar nog geen inhoudelijk verweer bij.
• Voor beiden: een buitenlandse arbitrage sluit hulp van de Nederlandse rechter niet volledig uit; de artikelen 1074a en 1074b Rv laten bewarende maatregelen, kort geding en voorlopige bewijsverrichtingen uitdrukkelijk toe.