Artikel 1059 Rechtsvordering (1059 Rv)

Wie een arbitrage heeft gevoerd, wil niet dat dezelfde discussie in een volgende procedure opnieuw wordt gevoerd. Artikel 1059 Rv zorgt daarvoor. Beslissingen over de rechtsbetrekking die in geschil was, opgenomen in een arbitraal vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan, hebben in een ander geding tussen dezelfde partijen gezag van gewijsde. Wat is uitgeprocedeerd, staat vast.

Wat gezag van gewijsde betekent

Het komt erop neer dat een partij een eenmaal beslist punt niet opnieuw ter discussie mag stellen. Stelt zij het toch aan de orde, dan kan de wederpartij zich op het eerdere oordeel beroepen en is de zaak op dat punt klaar. De wet verklaart daarbij het tweede en het derde lid van artikel 236 Rv van overeenkomstige toepassing: het gezag werkt ook tegenover rechtsopvolgers van partijen, en het moet worden ingeroepen — de rechter past het niet uit zichzelf toe.

Belangrijk is de beperking tot beslissingen die de rechtsbetrekking in geschil betreffen. Overwegingen die voor de uitkomst niet dragend waren, krijgen dat gezag niet.

Alleen bij een onherroepelijk vonnis, en niet bij een voorlopige voorziening

Het vonnis moet kracht van gewijsde hebben gekregen: daartegen mag geen gewoon rechtsmiddel meer openstaan. Hebben partijen arbitraal hoger beroep afgesproken en loopt de termijn daarvoor nog, dan is het zover nog niet. Wanneer het punt eenmaal vaststaat, werkt dat wel terug: het gezag geldt met ingang van de dag waarop de beslissingen zijn gegeven. Een uitzondering betreft de voorlopige voorziening waarop artikel 1043b Rv ziet. Het tweede lid noemt dat artikel als geheel, zodat de uitzondering niet beperkt is tot een voorziening in een lopende arbitrage over de hoofdzaak: ook de beslissing van een afzonderlijk daarvoor benoemd scheidsgerecht valt eronder, of er nu een zaak ten gronde loopt of niet. Zo'n beslissing is naar haar aard tijdelijk en bedoeld om een situatie te overbruggen; zij krijgt dat gezag daarom niet. In de bodemzaak kan dus anders worden geoordeeld dan in de voorlopige voorziening, en daar is niets vreemds aan.

Bindende kracht tussen partijen

Het derde lid bepaalt daarnaast dat een onherroepelijk arbitraal vonnis tussen dezelfde partijen bindende kracht heeft in een andere procedure, en wel vanaf de dag waarop het is uitgesproken. De uitspraak van arbiters staat daarmee op dit punt gelijk aan die van de gewone rechter: partijen zijn eraan gebonden, ook buiten de arbitrage waarin zij is gegeven. Is arbitraal hoger beroep afgesproken, dan schuift dat beginmoment voor een vonnis uit de eerste aanleg op. Artikel 1061j Rv knoopt de bindende kracht dan aan een later tijdstip: het onbenut verlopen van de beroepstermijn, het schriftelijk afzien van beroep, het voortijdige einde van een ingesteld beroep, of het moment waarop in beroep uitspraak volgt, voor zover het eerste vonnis daarin overeind blijft.

Een voorbeeld

Een aannemer en een opdrachtgever arbitreren over de vraag of het werk is opgeleverd. Het scheidsgerecht beslist dat oplevering heeft plaatsgevonden en wijst een deel van de vordering toe. Als de opdrachtgever daarna bij de gewone rechter een schadevergoeding vordert wegens gebreken en daarbij opnieuw betoogt dat er nooit is opgeleverd, kan de aannemer zich op het arbitrale oordeel beroepen. Dat punt is beslist.

In de praktijk

Bewaar het arbitrale vonnis zorgvuldig, samen met het bewijs van verzending: u hebt beide nodig om aan te tonen dat het onherroepelijk is. Roep het gezag van gewijsde uitdrukkelijk in als de wederpartij een beslist punt opnieuw opvoert — het werkt niet vanzelf. En let er bij het formuleren van uw vorderingen op wat u precies beslist wilt zien: alleen wat het scheidsgerecht daadwerkelijk over de rechtsbetrekking beslist, ligt later vast.