Artikel 1047 Rechtsvordering (1047 Rv)

Niet elke arbitrage is een geschil over recht. Soms schakelen partijen arbiters in om enkel vast te stellen hoe iets ervoor staat: in welke kwaliteitsklasse deze partij graan valt, hoeveel vocht deze lading bij aankomst bevatte, in welke staat van onderhoud dit pand op dit moment verkeert. De vraag of daarmee ook aan de overeenkomst is voldaan, blijft dan buiten beeld. Artikel 1020 Rv, vierde lid, onder a, rekent dat soort vaststellingen tot arbitrage. Artikel 1047 Rv bepaalt vervolgens dat de uitgebreide procesregeling voor het arbitraal geding daarop niet van toepassing is.

Welke regels wegvallen

De tweede afdeling van deze titel bevat de spelregels van het arbitraal geding: hoe partijen hun memories uitwisselen, hoe een mondelinge behandeling verloopt, hoe het bewijs wordt geleverd en getuigen en deskundigen worden gehoord, hoe een derde kan meedoen. Die afdeling blijft hier in haar geheel buiten toepassing, op twee bepalingen na. Dat raakt ook de kern van het geding: het voorschrift van artikel 1036 Rv, tweede lid, dat het scheidsgerecht beide partijen gelijk behandelt, hun over en weer de gelegenheid geeft hun standpunt toe te lichten en zich over elkaars stukken uit te laten, en niet ten nadele van een partij beslist op stukken waarover zij zich niet heeft kunnen uitspreken, geldt hier dus niet. Bij een oordeel dat niet verder gaat dan het vastleggen van de staat waarin een zaak verkeert, past die zwaarte niet: vaak gaat het om een keuring die binnen enkele dagen moet gebeuren, door mensen die verstand hebben van het product en niet van procesrecht.

Twee bepalingen blijven wel gelden: de artikelen 1037 en 1048 Rv. Die laatste betekent dat het scheidsgerecht ook hier zelf bepaalt wanneer het zijn vonnis wijst.

Wat er dan wel geldt

Valt de wettelijke regeling weg, dan komt daarvoor in de plaats wat de partijen zelf hebben afgesproken. Meestal staat dat in het toepasselijke keurings- of arbitragereglement van een branchevereniging, een beurs of een instituut. Hebben de partijen niets geregeld, dan bepaalt het scheidsgerecht zelf hoe het te werk gaat.

Waar de grens ligt

Deze lichtere regeling geldt alleen voor de vaststelling zelf. Zodra het geschil verder gaat — wie moet betalen, of de overeenkomst mag worden ontbonden, hoe hoog de schade is — is er sprake van een gewoon arbitraal geding en gelden de normale regels weer. In de praktijk is dat de vraag die het meest speelt: partijen dopen een geschil tot kwaliteitsvaststelling en merken later dat er in werkelijkheid over aansprakelijkheid is beslist.

Een voorbeeld

Een handelaar koopt een partij aardappelen die volgens contract aan een bepaalde sorteringseis moet voldoen. Bij aankomst twisten koper en verkoper over de kwaliteit. Het contract wijst een arbitragecommissie van de branche aan die de partij binnen enkele dagen keurt en haar oordeel vastlegt. Die commissie hoeft geen schriftelijke ronde met memories te organiseren; zij werkt volgens het reglement van de branche.

In de praktijk

• Lees het reglement. Dat is bij dit type arbitrage uw belangrijkste bron, want de wettelijke procesregels vult het reglement zelf in.
• Zorg dat u erbij bent. Een keuring die eenmaal heeft plaatsgevonden, laat zich niet overdoen; het bewijsmateriaal is dan vaak verwerkt, doorverkocht of bedorven.
• Let op de reikwijdte. Wilt u ook een oordeel over betaling of schadevergoeding, spreek dan uitdrukkelijk een gewone arbitrage af, met de bijbehorende waarborgen.