Artikel 1045a Rechtsvordering (1045a Rv)

Wie in een arbitrage wordt aangesproken, kan zelf iemand achter zich hebben staan die de schade uiteindelijk moet dragen: een leverancier, een onderaannemer, een verzekeraar. Artikel 1045a Rv laat toe dat die partij de derde voor hetzelfde scheidsgerecht oproept, zodat de vraag wie het uiteindelijk betaalt naast de hoofdzaak kan worden behandeld. Dat heet oproeping in vrijwaring. Het initiatief ligt bij een van de partijen in de arbitrage, en het gaat om haar eigen aanspraak op de derde: de vraag of die derde de nadelige gevolgen van een veroordeling moet dragen.

Toestemming vooraf

De partij mag de derde niet zomaar oproepen. Zij vraagt het scheidsgerecht daarvoor eerst schriftelijk toestemming. Het scheidsgerecht kan die alleen geven als tussen de belanghebbende partij en de derde dezelfde afspraak om te arbitreren geldt of alsnog gaat gelden. Ook hier is dat de kern: zonder gemeenschappelijke arbitrageovereenkomst kan niemand in een arbitraal geding worden getrokken.

Is de toestemming er, dan volgt de oproeping zelf, eveneens schriftelijk. Een afschrift daarvan gaat zo snel mogelijk naar het scheidsgerecht én naar de wederpartij, want ook die moet weten dat het geding een derde deelnemer krijgt. Daarna stelt het scheidsgerecht zowel de partijen als de derde in de gelegenheid hun standpunt te geven. Het derde lid noemt de derde daarbij uitdrukkelijk: ook hij kan zich uitlaten voordat over toelating wordt beslist.

Twee gronden om het te weigeren

De wet noemt uitdrukkelijk twee situaties waarin het scheidsgerecht de vrijwaring niet toelaat:

• Kansloze regresvordering. Als op voorhand onaannemelijk is dat de derde de nadelige gevolgen van een eventuele veroordeling zal moeten dragen, heeft betrekken van die derde geen zin.
• Vertraging. Als te verwachten valt dat de vrijwaringsprocedure het geding onredelijk of onnodig ophoudt, weegt de voortgang zwaarder.

Bij die tweede grond gaat het om een verwachting: het scheidsgerecht schat in wat de komst van een derde betekent voor het tempo van het geding, bijvoorbeeld omdat die derde zich moet inlezen, stukken moet opvragen en zich moet uitlaten. Beide gronden zijn in de wet geformuleerd als redenen waarom het scheidsgerecht de vrijwaring niet toelaat.

Na de toelating

Laat het scheidsgerecht de vrijwaring toe, dan bepaalt het hoe het geding verder verloopt, tenzij de partijen daarover zelf een regeling hebben getroffen. Praktisch betekent dit dat het scheidsgerecht een termijn geeft voor het verweer van de derde en beslist of de hoofdzaak en de vrijwaring gelijk oplopen.

Een voorbeeld

Een installateur wordt door zijn opdrachtgever in arbitrage aangesproken op een verkeerd gemonteerde warmtepomp. De installateur meent dat de fout in de geleverde regelapparatuur zit. Geldt tussen hem en zijn leverancier hetzelfde arbitragebeding, dan kan hij vragen die leverancier in vrijwaring op te roepen. Wijst het scheidsgerecht de vordering van de opdrachtgever toe, dan kan hetzelfde scheidsgerecht aansluitend beslissen of de leverancier dat bedrag aan de installateur moet vergoeden.

In de praktijk

Omdat de verwachte vertraging een weigeringsgrond is en de stand van het geding daarbij een rol speelt, maakt het tijdstip van het verzoek verschil. Ontbreekt een gemeenschappelijke arbitrageovereenkomst met uw leverancier, of wordt de vrijwaring geweigerd, dan bent u niet rechteloos: u kunt de derde na afloop alsnog in een aparte procedure aanspreken, bij de gewone rechter of in een eigen arbitrage.