Artikel 1039 Rechtsvordering (1039 Rv)

Het bewijsrecht van de gewone procedure is uitgebreid en gedetailleerd. In arbitrage geldt dat niet zonder meer. Artikel 1039 Rv legt de regie bij het scheidsgerecht: de bewijsvoering, de toelaatbaarheid van bewijsmiddelen, de bewijslastverdeling en de waardering van het bewijs staan ter vrije bepaling van de arbiters, tenzij partijen anders zijn overeengekomen.

Wat die vrijheid inhoudt

Het scheidsgerecht bepaalt hoe bewijs wordt geleverd: schriftelijk, door getuigen, met een deskundige, door een bezichtiging of door een combinatie daarvan. Het beslist ook welke bewijsmiddelen het toelaat, wie iets moet bewijzen en welke waarde het aan het geleverde bewijs hecht.

Die ruimte past bij het karakter van arbitrage. In een technische bouwzaak kan een bezichtiging meer opleveren dan tien getuigen; in een internationale handelszaak zijn schriftelijke verklaringen vaak gebruikelijker dan een verhoor ter zitting. Arbiters kunnen hun aanpak op de zaak toesnijden in plaats van een vast stramien te volgen.

Wat partijen zelf kunnen regelen

Alles in dit artikel geldt behoudens andersluidende afspraken. Partijen kunnen dus vastleggen dat bepaalde bewijsregels van de gewone procedure worden gevolgd, dat schriftelijke getuigenverklaringen zijn toegestaan, of dat er richtlijnen voor het uitwisselen van documenten gelden. Veel arbitragereglementen bevatten daarover bepalingen.

De grens die wél vaststaat

Vrijheid in het bewijs betekent niet vrijheid in de omgang met partijen. Artikel 1036 Rv blijft gelden: gelijke behandeling, gelegenheid om te reageren, en geen oordeel ten nadele van een partij op basis van stukken waarover zij zich niet heeft kunnen uitlaten. Een scheidsgerecht dat één partij wel getuigen laat aandragen en de ander niet, gaat over de schreef.

Eén arbiter kan het onderzoek doen

Het tweede lid staat toe dat het scheidsgerecht een van zijn leden aanwijst om getuigen of deskundigen te horen, of om een plaatsopneming of bezichtiging te houden, tenzij partijen anders zijn overeengekomen. Dat scheelt kosten en maakt planning eenvoudiger, zeker als de locatie ver weg ligt.

De aangewezen arbiter doet het onderzoek, maar de beslissing blijft van het scheidsgerecht als geheel. Zijn bevindingen worden daarom vastgelegd en met partijen gedeeld, zodat zij en de mede-arbiters erop kunnen ingaan.

Een voorbeeld. In een geschil over lekkage aan een dak wijst het scheidsgerecht één arbiter aan om het gebouw te bekijken in aanwezigheid van beide partijen. Zijn verslag gaat naar iedereen, waarna partijen op de zitting kunnen reageren en het voltallige scheidsgerecht beslist.

In de praktijk

Vraag vroeg om duidelijkheid over de bewijsafspraken: wie moet wat aantonen, mogen schriftelijke verklaringen worden ingebracht, en komt er een deskundige. Wachten tot de uitspraak om te ontdekken dat de bewijslast anders lag dan u dacht, is een dure les.

Wilt u vasthouden aan de vertrouwde regels, leg dat dan vast in het beding of in het reglement. Doet u dat niet, dan bepaalt het scheidsgerecht, en het hoeft zich daarbij niet te richten naar het bewijsrecht van de gewone procedure.