Artikel 1036 Rechtsvordering (1036 Rv)

Een arbitraal geding kent geen vaste rolzittingen en geen wetboek vol vormvoorschriften. Artikel 1036 Rv geeft de hoofdlijn: het geding wordt gevoerd zoals partijen zijn overeengekomen, en voor zover zij niets hebben geregeld, bepaalt het scheidsgerecht de gang van zaken. Daarbovenop gelden de dwingende regels uit deze titel, waarvan niemand kan afwijken.

Eerst de afspraak van partijen

Die vrijheid is de kracht van arbitrage. Partijen kunnen kiezen voor één schriftelijke ronde in plaats van twee, voor een zitting op locatie, voor Engels als voertaal of voor een strak tijdschema. Vaak leggen zij die keuzes niet zelf vast, maar verwijzen zij naar een arbitragereglement; dat reglement maakt dan deel uit van hun afspraak.

Ontbreekt een afspraak, dan neemt het scheidsgerecht de regie. Het bepaalt welke stukken wanneer worden ingediend, of er een zitting komt en hoe getuigen worden gehoord. Partijen krijgen daarover doorgaans eerst de gelegenheid zich uit te laten.

Gelijke behandeling en hoor en wederhoor

Het tweede lid bevat de kern die niet ter vrije beschikking staat. Het scheidsgerecht behandelt partijen op voet van gelijkheid en geeft hun over en weer de gelegenheid hun standpunt naar voren te brengen, toe te lichten en te reageren op wat de ander aanvoert. Dat geldt ook voor alle stukken en gegevens die het scheidsgerecht onder ogen krijgt.

Daaraan koppelt de wet een harde regel voor de beslissing: het scheidsgerecht mag zijn oordeel niet ten nadele van een partij baseren op stukken of gegevens waarover die partij zich niet voldoende heeft kunnen uitlaten. Een e-mail die de ene partij rechtstreeks aan een arbiter stuurt, mag dus niet stiekem meewegen.

Deze regel is meer dan een goed voornemen. Wie zijn zaak niet heeft kunnen presenteren of niet heeft kunnen reageren op belastende stukken, heeft een reëel aanknopingspunt om de uitspraak later aan te vechten.

Tempo houden

Het derde lid maakt van snelheid een gedeelde verantwoordelijkheid. Het scheidsgerecht waakt tegen onredelijke vertraging en treft zo nodig maatregelen, op verzoek van een partij of uit eigen beweging. Denk aan het weigeren van uitstel, het stellen van een fatale termijn of het passeren van een te laat ingediend stuk.

Tegelijk verplicht de wet partijen tegenover elkaar om onredelijke vertraging te voorkomen. Traineren is dus niet alleen een risico voor uw eigen zaak; het is een schending van een verplichting jegens de wederpartij.

Een voorbeeld. In een arbitrage over een bouwgeschil dient een partij twee dagen voor de zitting nog vierhonderd pagina's aan nieuwe stukken in. Het scheidsgerecht kan die stukken weigeren, of de zitting aanhouden en de wederpartij gelegenheid geven te reageren. Wat het niet mag, is de stukken laten meewegen zonder dat de ander erop heeft kunnen ingaan.

In de praktijk

Maak aan het begin duidelijke afspraken over de procesorde en leg ze vast, bijvoorbeeld in een verslag van de eerste bespreking. Dat scheelt discussies halverwege.

Krijgt u het gevoel dat de ander uw stukken niet ziet of dat er buiten u om is gecommuniceerd, kaart dat dan meteen aan bij het scheidsgerecht en vraag om gelegenheid te reageren. Wachten tot de uitspraak er is, verzwakt uw positie aanzienlijk.