Artikel 1023 Rechtsvordering (1023 Rv)

Wie mag er beslissen in een arbitrage? Artikel 1023 Rv geeft een ruim antwoord: iedere handelingsbekwame natuurlijke persoon kan tot arbiter worden benoemd. Er is geen diploma vereist, geen beroepsgroep aangewezen en geen benoeming door de overheid nodig. De keuze van de persoon ligt bij partijen, of bij degene die zij daarvoor hebben aangewezen.

Twee eisen

De wet stelt twee voorwaarden. De arbiter moet een natuurlijke persoon zijn: een vennootschap of stichting kan dus niet zelf als arbiter optreden, ook al kan zo'n instelling wel de arbitrage organiseren en de arbiters benoemen. En hij moet handelingsbekwaam zijn, dus niet minderjarig en niet onder curatele gesteld.

Binnen die grenzen staat de kring open. Een aannemer, een accountant, een hoogleraar, een oud-rechter of een ervaren inkoper kan arbiter zijn. Partijen kunnen dus iemand kiezen met kennis van de sector waarin hun geschil speelt.

Nationaliteit

De tweede zin bepaalt dat niemand vanwege zijn nationaliteit van benoeming is uitgesloten. Bij internationale contracten kan dus zowel een Nederlandse als een buitenlandse arbiter worden voorgesteld.

Partijen mogen daarover iets anders afspreken, maar de wet verbindt die ruimte aan een doel: de afwijking moet zijn overeengekomen met het oog op de onpartijdigheid en de onafhankelijkheid van het scheidsgerecht. Een afspraak over nationaliteit die met een ander doel wordt gemaakt, valt niet onder deze uitzondering.

Onpartijdigheid en onafhankelijkheid

Dat de eisen aan de persoon beperkt zijn, betekent niet dat iedere benoemde arbiter ook kan blijven zitten. Een arbiter moet onpartijdig en onafhankelijk zijn. Artikel 1034 Rv verplicht degene die wordt benaderd om omstandigheden te melden die gerechtvaardigde twijfel aan zijn onpartijdigheid of onafhankelijkheid kunnen wekken, en op grond van artikel 1033 Rv kan een arbiter bij zulke twijfel worden gewraakt.

Een voorbeeld. In een geschil over de bouw van een kantoorpand stelt een van de partijen voor om een stichting die bouwgeschillen behandelt als arbiter te benoemen. Dat kan niet: een stichting is geen natuurlijke persoon. Wel kan de stichting, als partijen dat zo hebben afgesproken, de arbitrage organiseren en uit haar lijst een gepensioneerd bouwkundige benoemen, die als natuurlijke persoon arbiter wordt.

In de praktijk

Let bij het benoemen niet alleen op deskundigheid, maar ook op beschikbaarheid en op ervaring met het leiden van een procedure. Een arbiter die de materie kent maar weinig tijd heeft, kan de voortgang van de zaak vertragen.

Vraag een kandidaat vooraf om openheid over eerdere contacten met partijen, adviseurs en de branche. Dat sluit aan bij de mededelingsplicht van artikel 1034 Rv en kan een latere wrakingsdiscussie helpen voorkomen.

Neemt u een nationaliteitsafspraak op in het contract, formuleer die dan zorgvuldig en leg vast dat zij strekt tot waarborging van de onpartijdigheid en onafhankelijkheid van het scheidsgerecht, zoals de wet vereist.