Artikel 1022c Rechtsvordering (1022c Rv)

De artikelen 1022a en 1022b Rv houden twee deuren naar de gewone rechter open, ook als partijen arbitrage zijn overeengekomen: die voor spoedmaatregelen en die voor het veiligstellen van bewijs. Artikel 1022c Rv bepaalt hoe wijd die deuren openstaan. Beroept de wederpartij zich voor alle weren op de arbitrageafspraak, dan is de rechter alleen bevoegd wanneer de gevraagde beslissing niet of niet tijdig in arbitrage kan worden verkregen.

Twee situaties

De maatstaf valt uiteen in twee delen. "Niet" ziet op beslissingen die arbiters simpelweg niet kunnen geven, bijvoorbeeld omdat zij de bevoegdheden missen die de wet aan de gewone rechter voorbehoudt. "Niet tijdig" ziet op het tempo: het scheidsgerecht bestaat nog niet, of het kan niet snel genoeg bijeenkomen terwijl de zaak geen uitstel duldt.

In de praktijk is dat tweede geval het meest voorkomende. Tussen het moment waarop een geschil losbarst en het moment waarop arbiters daadwerkelijk kunnen beslissen, zitten al gauw weken. Wie in die tussentijd een levering moet tegenhouden of een bewijsstuk moet redden, kan niet wachten.

Het beroep moet op tijd komen

De regel werkt alleen als de wederpartij zich voor alle weren op de arbitrageafspraak beroept, dus bij haar eerste optreden en vóór enig inhoudelijk verweer. Blijft dat beroep achterwege, dan toetst de rechter niet aan deze maatstaf en behandelt hij het verzoek of de vordering gewoon. Ook hier geldt dus dat wie te laat is met zijn bezwaar, zijn kans laat liggen.

Wat de rechter beoordeelt

De rechter kijkt niet of arbitrage in het algemeen een goed idee is, maar of déze beslissing daar op tijd te halen valt. Hij weegt de aard van de gevraagde maatregel, de urgentie en de stand van de arbitrage. Is het scheidsgerecht al gevormd en kan het binnen enkele dagen een voorlopige voorziening geven, dan is er weinig reden om de rechter erbij te halen.

Belangrijk is wat er níet wordt getoetst: de inhoud van het geschil. Ook als de rechter zich bevoegd verklaart, blijft de beslissing over wie gelijk heeft aan het scheidsgerecht. Deze bepaling regelt de toegang, niet de uitkomst.

Een voorbeeld. Een leverancier dreigt de levering aan een fabriek per direct te staken; in het contract staat arbitrage. De afnemer vraagt de voorzieningenrechter om een bevel door te leveren. De leverancier beroept zich meteen op het arbitragebeding. Omdat de arbiters nog benoemd moeten worden en de productie binnen enkele dagen stilvalt, kan de rechter oordelen dat de beslissing niet tijdig in arbitrage te krijgen is.

In de praktijk

Voor wie naar de rechter stapt: onderbouw het tijdsaspect met feiten. Wanneer is de zaak aanhangig gemaakt, hoe ver is de benoeming van arbiters, wat zegt het toepasselijke reglement over spoedprocedures, en wat gaat er precies mis als er nu niets gebeurt.

Voor wie het beding wil inroepen: doe dat bij het allereerste stuk en laat zien dat de arbitrage wél op tijd kan leveren, bijvoorbeeld doordat het reglement een spoedvoorziening kent. Dat is de kern van het verweer; verzand niet in de inhoud van het geschil, want daarmee verspeelt u het beroep.