Artikel 1022b Rechtsvordering (1022b Rv)

Bewijs is bederfelijke waar. Getuigen vergeten, verhuizen of overlijden, en een gebrek aan een gebouw wordt hersteld voordat iemand het heeft kunnen bekijken. Artikel 1022b Rv zorgt ervoor dat een arbitrageafspraak niet in de weg staat aan het veiligstellen van dat bewijs: een partij mag de gewone rechter vragen een of meer voorlopige bewijsverrichtingen te bevelen, ook al hoort het geschil zelf bij arbiters thuis.

Waar het om gaat

Voorlopige bewijsverrichtingen zijn onderzoeken die plaatsvinden voordat er een procedure over de zaak zelf loopt of terwijl die nog in de kinderschoenen staat. Denk aan het onder ede horen van getuigen, aan een deskundige die de toestand van een werk of een machine vastlegt, aan een plaatsopneming, en aan een rechterlijk gebod om bepaalde gegevens ter inzage te geven of daarvan een afschrift of uittreksel te verstrekken. Het resultaat is een verslag of een set stukken waarop later kan worden teruggegrepen.

Zulke onderzoeken dienen twee doelen. Het eerste is bewaren: vastleggen wat er is voordat het verdwijnt. Het tweede is inschatten: wie na een getuigenverhoor ziet hoe zwak of sterk zijn positie is, kan beter beoordelen of een procedure zin heeft en of een schikking verstandiger is.

Waarom de gewone rechter

Een scheidsgerecht bestaat vaak nog niet op het moment dat het bewijs dreigt te verdwijnen. Arbiters moeten worden benoemd, en dat kost weken tot maanden. Bovendien missen arbiters een dwangmiddel tegen een onwillige getuige: zij kunnen niemand dwingen te verschijnen of te verklaren en zijn daarvoor op de hulp van de gewone rechter aangewezen.

Dat betekent niet dat de rechter daarmee het geschil naar zich toetrekt. Hij beveelt het onderzoek en laat het oordeel over wie gelijk heeft aan het scheidsgerecht. Deze bepaling hoort bij artikel 1022a Rv, dat op vergelijkbare wijze de weg openhoudt naar een kort geding en naar maatregelen tot bewaring van recht.

De grens

Onbeperkt is die toegang niet. Beroept de wederpartij zich voor alle weren op het arbitragebeding, dan geldt artikel 1022c Rv: de rechter verklaart zich dan alleen bevoegd als de gevraagde beslissing niet of niet tijdig in arbitrage te krijgen is. Wie zonder noodzaak de gewone rechter opzoekt, loopt dus het risico op een onbevoegdverklaring.

Een voorbeeld. Twee bedrijven liggen overhoop over een installatie die volgens de opdrachtgever ondeugdelijk is gebouwd. In het contract staat een arbitragebeding. De installatie moet binnen enkele weken worden vervangen, waardoor het bewijs letterlijk wordt afgevoerd. De opdrachtgever vraagt de rechter een deskundige de toestand te laten vastleggen; het geschil zelf gaat daarna gewoon naar arbiters.

In de praktijk

Wees er snel bij en leg uit waarom uitstel niet kan. Motiveer waarom het scheidsgerecht deze verrichting niet of niet op tijd kan bevelen; dat is precies wat er bij tegenspraak van u wordt gevraagd.

Stel het scheidsgerecht, zodra het er is, op de hoogte van wat er bij de rechter is gebeurd en breng het verslag in het arbitraal geding in. De verrichting heeft immers alleen nut als arbiters er kennis van kunnen nemen.

Voor de wederpartij geldt: verschijn en doe mee aan het verhoor of het onderzoek. Wie wegblijft, laat de vastlegging over aan de ander en staat later met lege handen wanneer de uitkomst in de arbitrage wordt gebruikt.