Artikel 1011d Rechtsvordering (1011d Rv)

Soms staat vast dát een cultuurgoed moet worden teruggegeven, maar is het onverstandig om dat nu te doen. In het land van bestemming woedt een gewapend conflict, het museum waar het voorwerp heen moet is verwoest, of de bewaaromstandigheden ter plaatse zijn zo slecht dat het voorwerp beschadigd zou raken. Voor die situatie geeft dit artikel de rechter de bevoegdheid om de uitvoering van zijn eigen beslissing tijdelijk stil te leggen.

Wat schorsing precies betekent

De uitspraak zelf blijft overeind. De teruggave is en blijft toegewezen; alleen de tenuitvoerlegging wordt opgeschort. Zodra het gevaar geweken is, kan de teruggave alsnog worden uitgevoerd zonder dat er een nieuwe procedure nodig is. Het is dus geen afwijzing van de vordering en ook geen herziening van de zaak, maar een pas op de plaats.

Wanneer de rechter hiertoe kan besluiten

De maatstaf is het gevaar waaraan het cultuurgoed bij teruggave zou blootstaan. Het gaat om het risico voor het voorwerp, niet om de belangen van de bezitter die het liever nog even houdt. Argumenten over de waarde, de verzekering of de tentoonstellingsplannen van de huidige houder liggen buiten de reikwijdte van deze bepaling.

De schorsing duurt tot het moment waarop het voorwerp bij terugkeer geen gevaar meer loopt. Dat is een open einde: er staat geen vaste termijn in de wet. Verandert de situatie in het land van bestemming ten goede, dan vervalt de grond voor het uitstel.

Een voorbeeld

Een verdragsstaat heeft met succes de teruggave gevorderd van een verzameling manuscripten die op grond van artikel 1011a Rv moet worden overgedragen. Kort voor de uitvoering breekt in de regio waar de collectie heen moet een gewapend conflict uit en worden musea geplunderd. De rechter kan de tenuitvoerlegging dan schorsen, zodat de manuscripten voorlopig in Nederland blijven en niet verloren gaan.

In de praktijk

Voor wie het voorwerp onder zich heeft, betekent dit dat er een reële grond kan zijn om de feitelijke overdracht aan te kaarten, maar dan wel een grond die volledig over de veiligheid van het cultuurgoed gaat. Wie het uitstel vraagt, zal concreet moeten maken waaruit het gevaar bestaat en waarom dat gevaar juist bij teruggave speelt.

Voor de eisende staat of rechthebbende is het uitstel geen verlies van de zaak. De aanspraak blijft bestaan, en zodra de omstandigheden dat toelaten kan de teruggave alsnog worden afgedwongen. Wel lopen intussen de kosten van bewaring door, en die komen op grond van artikel 1011c Rv voor rekening van degene die de vordering heeft ingesteld.