Artikel 774 Rechtsvordering (774 Rv)

Dit artikel regelt de situatie waarin tegen alle belanghebbenden verstek is verleend: er is gedagvaard, er is gedeponeerd, en er heeft zich niemand gemeld. De rekenprocedure loopt dan gewoon door, maar de rechter neemt de rol over die normaal aan de wederpartij toekomt. Hij onderzoekt uit eigen beweging of de vordering rechtmatig en gegrond is, en pas als dat onderzoek niet tot afwijzing leidt, stelt hij het saldo vast en sluit hij de rekening.

De rechter als tegenspeler

Het onderzoek gebeurt aan de hand van de overgelegde bescheiden. Dat is precies de reden dat de vorige bepaling het depot ter griffie verplicht stelt: de rechter moet iets in handen hebben om op te toetsen. Zijn de stukken onvolledig, sluiten de posten niet op elkaar aan of ontbreekt de onderbouwing van grote uitgaven, dan kan de vordering worden afgewezen, ook al is er niemand die daarom vraagt.

Het saldo en de sluiting van de rekening

Loopt het onderzoek goed af, dan doet de rechter twee dingen tegelijk. Hij stelt vast wat er onder de streep overblijft, en hij sluit de rekening. Daarmee komt er een punt achter de verantwoordingsperiode: wat er is beheerd, is verantwoord, en wat er over is, staat vast. De uitspraak in deze dagvaardingszaak is een vonnis.

• Geen afwijzing: het saldo wordt vastgesteld aan de hand van de stukken.
• De rekening wordt gesloten: de periode van verantwoording is afgerond.

- Geen verzet: tegen dit vonnis staat het gewone rechtsmiddel van de verstekgedaagde niet open.

Waarom verzet is uitgesloten

Normaal kan wie bij verstek is veroordeeld in verzet komen bij dezelfde rechter en alsnog zijn verhaal doen. Hier niet. De reden is dat de rechter de zaak al inhoudelijk heeft getoetst zonder dat iemand hem daartoe hoefde te bewegen; de bescherming die verzet biedt, is dus al ingebouwd. Voor de belanghebbende die niet is verschenen betekent dat in de praktijk dat er geen gewone ingang meer overblijft: het stelsel wijst de niet verschenen gedaagde op verzet en niet op hoger beroep, zodat ook die weg voor hem niet openstaat. Dat maakt het des te belangrijker om te reageren zolang de procedure loopt.

De kosten

Het tweede lid geeft de rechter vrijheid om over de proceskosten te beslissen zoals hij dat gepast vindt. Eén grens staat vast: een gedaagde tegen wie verstek is verleend, wordt niet in de kosten verwezen. Wie nooit iets van de zaak heeft gemerkt, hoeft dus niet te vrezen dat hij naast alles ook nog een kostenveroordeling aan zijn broek krijgt. Voor de rekenplichtige betekent het dat hij er verstandig aan doet niet te rekenen op vergoeding van zijn kosten door de anderen.

Een voorbeeld

Een beheerder van een klein familiefonds dagvaardt de belanghebbenden, van wie er niemand verschijnt. De rechter neemt de gedeponeerde jaarstukken door en mist de onderbouwing van een forse post advieskosten. Die uitgave telt dan niet mee, zodat het saldo hoger wordt vastgesteld dan de beheerder had voorgerekend: er moet meer aan de belanghebbenden worden afgedragen. Daarna wordt de rekening gesloten. Verzet daartegen is niet mogelijk.