Artikel 736 Rechtsvordering (736 Rv)

Op één zaak kunnen tegelijk verschillende beslagen liggen: het ene om afgifte of levering af te dwingen, het andere om een geldvordering te verhalen. Dit artikel regelt hoe die botsing wordt opgelost, hoe een afgiftebeslag zo nodig ook als geldbeslag kan dienen, en wie er voorgaat als er niet voor iedereen genoeg is.

Wie naar de rechter stapt en welke

De wet legt het initiatief bij de meest gerede partij: degene die er belang bij heeft dat de knoop wordt doorgehakt, of dat nu een van de beslagleggers is of degene bij wie de beslagen liggen. Welke weg hij bewandelt, hangt af van de aard van het andere beslag. Gaat het om een executoriaal beslag, dan is de route van artikel 438 Rv aangewezen, het executiegeschil. Botst het met een ander conservatoir beslag, dan is de weg van artikel 705 Rv de aangewezen route, waarin de voorzieningenrechter over opheffing beslist.

Het afgiftebeslag als vangnet voor schadevergoeding

Wie afgifte vordert, loopt het risico dat de zaak er uiteindelijk niet meer is of dat afgifte onmogelijk blijkt. Zijn aanspraak verandert dan in een aanspraak op vervangende schadevergoeding: geld in plaats van de zaak. Het tweede lid zorgt ervoor dat hij dan niet met lege handen staat. Ligt er op hetzelfde goed ook een verhaalsbeslag, dan geldt zijn beslag zo nodig tevens als conservatoir beslag voor die vordering tot vervangende schadevergoeding. Hij hoeft dus niet halsoverkop een tweede beslag te regelen.

De voorrangsregel van het derde lid

Het derde lid beschermt degene die op afgifte of levering uit is tegen een schuldeiser die op hetzelfde goed beslag legt voor vervangende schadevergoeding. Dat tweede beslag kan niet tegen hem worden ingeroepen als hij andere goederen van de beslagene aanwijst waarop die schuldeiser voldoende verhaal vindt.

• Het gaat om hetzelfde goed waarop het afgiftebeslag al ligt.
• De aanwijzing moet werkbaar zijn: de aangewezen goederen moeten genoeg opleveren.

- De schuldeiser verliest niets, hij haalt zijn geld alleen ergens anders vandaan.

Een voorbeeld

Een bedrijf heeft een gespecialiseerde machine gekocht en betaald, maar de verkoper levert niet; de koper legt beslag tot afgifte op die machine. Kort daarna legt een andere afnemer, aan wie dezelfde machine was toegezegd, beslag op dat toestel voor zijn vordering tot vervangende schadevergoeding wegens het uitblijven van de levering. De koper kan aanwijzen dat er in dezelfde hal nog een voorraad ligt die ruim genoeg is om die vordering te dekken. Doet hij dat, dan blijft de machine voor hem beschikbaar en zoekt de ander zijn verhaal elders.

In de praktijk

Samenloop leidt zelden tot een goed gesprek tussen beslagleggers onderling, en juist daarom is de gang naar de rechter hier de normale route in plaats van een noodgreep. Voor degene bij wie de beslagen liggen is het van belang te weten dat ook hij die gang kan maken: stapelen van beslagen op één zaak kan zo zwaar uitpakken dat opheffing of beperking op zijn plaats is. Wie zelf beslag legt, doet er goed aan vooraf te onderzoeken wat er al ligt, want een tweede beslag op een zwaar bezette zaak levert vaak minder op dan een beslag op een vrij goed.