Artikel 642s Rechtsvordering (642s Rv)

Als de verificatie achter de rug is, moet er worden verdeeld. Artikel 642s Rv legt die stap bij de vereffenaar: hij maakt een staat van verdeling van het betrokken fonds op en legt die ter goedkeuring voor aan de rechter-commissaris. De staat van verdeling is het overzicht waarin staat wie welk deel van het fonds krijgt.

Het moment waarop de staat wordt opgemaakt

De vereffenaar begint pas als de zittingen van artikel 642n Rv zijn afgelopen. Hebben die zittingen tot geschillen geleid, dan moet daarover eerst onherroepelijk zijn beslist. Zolang er nog een verwijzingsprocedure bij de rechtbank loopt of een rechtsmiddel openstaat, is niet duidelijk welke vorderingen meedelen en voor welk bedrag.

Dat kan de afwikkeling flink vertragen, en dat is de prijs van zorgvuldigheid: een verdeling die achteraf moet worden omgegooid omdat een vordering alsnog sneuvelt of erbij komt, helpt niemand.

Goedkeuring door de rechter-commissaris

De vereffenaar bepaalt de verdeling niet in zijn eentje. Zijn staat wordt aan de goedkeuring van de rechter-commissaris onderworpen. Die controleert of de vastgestelde vorderingen juist zijn verwerkt en of de verdeling overeenkomt met wat er in de verificatie en in de verwijzingsprocedures is beslist.

Als de beperking niet doorgaat

Het tweede lid regelt het spiegelbeeld. Is onherroepelijk beslist dat de schuldenaar zijn aansprakelijkheid niet kan beperken, dan heeft het fonds geen bestaansgrond meer. De gestelde zekerheid vervalt, en een gestort bedrag wordt uitgekeerd aan degene die de storting heeft verricht.

Dat gebeurt niet meteen. Het tweede lid hangt het moment op aan twee gebeurtenissen: het vonnis waarin de beperking is afgewezen moet onherroepelijk zijn geworden, en de vereffenaar moet op de wijze van artikel 642i Rv, dus bij aangetekende brief en zo nodig met een aankondiging, hebben laten weten op welke dag hij uitkeert. Pas een maand nadat de laatste van die twee zich heeft voorgedaan, mag het geld terug. Een bekendmaking vlak voor de betaaldag volstaat dus niet.

Die wachttijd en die bekendmaking zijn er voor de schuldeisers. Zij verliezen hun aanspraak op het fonds, maar krijgen tegelijk een schuldenaar terug die voor de volle schade kan worden aangesproken. Zij moeten de gelegenheid hebben zich daarop in te stellen voordat het geld terugvloeit.

Een voorbeeld

Een havenbedrijf krijgt in de verwijzingsprocedure gelijk: de rechtbank beslist dat de reder zich niet op beperking kan beroepen, en dat vonnis wordt onherroepelijk. Er komt dan geen staat van verdeling. De bankgarantie die als fonds diende, vervalt, en een gestort bedrag gaat terug naar degene die stortte, nadat de vereffenaar de dag van uitkering heeft bekendgemaakt en de maand is verstreken.

In de praktijk

Voor de schuldeiser: houd in de gaten of de staat van verdeling er komt of dat het fonds juist vrijvalt. In het eerste geval wacht u op uw aandeel; in het tweede geval moet u zelf weer achter de schuldenaar aan, met alle risico's van verhaal die daarbij horen.

Voor de schuldenaar: de teruggave gaat niet automatisch en niet direct. De maand begint pas te lopen bij het laatste van twee momenten: de dag waarop het vonnis onherroepelijk wordt, en de dag waarop de vereffenaar bekendmaakt wanneer hij uitkeert. Komt die bekendmaking laat, dan schuift de teruggave mee op.