Artikel 642h Rechtsvordering (642h Rv)

Wie vóór de verdeling van het fonds een schuldeiser betaalt, treedt volgens artikel 642j Rv in diens rechten en kan dat bedrag dus alsnog uit het fonds terugkrijgen. Maar wat als de betaling pas ná de verdeling komt, terwijl het fonds dan al is uitgekeerd? Artikel 642h Rv lost dat probleem op: de rechter-commissaris kan gelasten dat er voorlopig een bedrag opzij wordt gezet.

Het probleem waar dit op ziet

De schorsing van artikel 642f Rv houdt lopende procedures tegen, maar sluit niet uit dat een schuldenaar op een later moment toch tot betaling wordt gedwongen. Denk aan een verplichting die buiten het bereik van de schorsing valt of aan een aanspraak die pas later opeisbaar wordt.

Zou het fonds dan al helemaal zijn verdeeld, dan zou de schuldenaar met lege handen staan: hij betaalt, treedt in de rechten van die schuldeiser, maar er is niets meer om die rechten op uit te oefenen. Hij zou dan feitelijk twee keer betalen, terwijl de beperking van aansprakelijkheid juist bedoeld is om dat te voorkomen.

Wat de schuldenaar moet aantonen

De maatregel komt er niet op enkel vermoeden. De wet vraagt dat de schuldenaar aantoont dat hij op een later tijdstip geheel of gedeeltelijk tot betaling gedwongen zou kunnen worden van een bedrag waarvoor hij, als hij het vóór de verdeling had betaald, in de rechten van de schuldeiser zou zijn gesubrogeerd.

Er moeten dus twee dingen kloppen. De latere betalingsplicht moet reëel zijn, en het betaalde bedrag moet van het soort zijn dat via de subrogatie op het fonds kan worden verhaald. Wie een betaling doet die niets met de vorderingen uit dit voorval te maken heeft, valt buiten deze regeling.

Wie beslist en hoe ver het gaat

De rechter-commissaris beslist, en hij doet dat met een voorlopig karakter. Het gaat om een bedrag dat voldoende is om de schuldenaar in staat te stellen op dat latere moment zijn rechten uit te oefenen; niet om een reservering naar eigen inzicht van de schuldenaar.

Het opzijgezette bedrag blijft dus onderdeel van het fonds, maar wordt niet meteen onder de schuldeisers verdeeld. Voor hen betekent dat een lagere uitkering op het moment van de verdeling, met de mogelijkheid dat het bedrag alsnog vrijvalt als de gevreesde betaling uitblijft.

Hoe het verloopt

De volgorde is steeds dezelfde. Eerst maakt de schuldenaar bij de rechter-commissaris met stukken aannemelijk dat een latere betaling dreigt die onder artikel 642j Rv zou vallen. Daarna bepaalt de rechter-commissaris of er een bedrag terzijde wordt gesteld en hoe hoog dat is. Bij de verdeling blijft dat bedrag buiten de uitkering aan de schuldeisers. Moet de schuldenaar later inderdaad betalen, dan treedt hij voor dat bedrag in de rechten van de betaalde schuldeiser en kan hij die rechten op het gereserveerde deel uitoefenen. Blijft de betaling uit, dan is er geen grond meer om het bedrag vast te houden.

In de praktijk

Voor de schuldenaar: kom hier op tijd mee, dus vóórdat de verdeling rond is. Achteraf is er niets meer om opzij te zetten.

Voor de schuldeisers: houd er rekening mee dat een deel van het fonds tijdelijk buiten de verdeling kan blijven. Dat is geen willekeur, maar een reservering die de schuldenaar met stukken moet onderbouwen; op dat punt kunt u zich dan ook laten horen.