Artikel 479m Rechtsvordering (479m Rv)

Een beslag op een levensverzekering levert pas geld op als er iets met die verzekering gebeurt. Artikel 479m Rv geeft de schuldeiser daarvoor twee bevoegdheden, maar pas nadat de verzekeraar zijn verklaring heeft gedaan over wat de verzekering inhoudt. Vanaf dat moment kan hij de verzekering laten afkopen, en kan hij de begunstiging wijzigen ten gunste van degene tegen wie de executie loopt. Daar staat tegenover dat die laatste de verzekering mag belenen om de schuld te voldoen en zo de afkoop te voorkomen.

Afkoop

Afkoop betekent dat de verzekering wordt beëindigd tegen uitbetaling van de waarde die er op dat moment in zit. De schuldeiser mag daartoe overgaan, met één uitzondering: kan de verzekeringnemer zelf de verzekering niet laten afkopen, dan kan de schuldeiser dat evenmin. Berust dat onvermogen echter op een beperking of uitsluiting van het soort dat het Burgerlijk Wetboek noemt, dan blijft de bevoegdheid van de schuldeiser wél bestaan. Een contractuele uitsluiting van afkoop staat dus in beginsel niet aan de afkoop door de executant in de weg. Er geldt wel een uitzondering. Gaat het om een verzekering die periodieke uitkeringen of verstrekkingen oplevert, en kon de premie voor de inkomstenbelasting mede in aanmerking worden genomen juist omdat afkoop was uitgesloten, dan werkt die uitsluiting wél tegen de schuldeisers en dus ook tegen de executant (artikel 7:986 lid 4 BW).

Wijziging van de begunstiging

De tweede bevoegdheid is dat de schuldeiser de begunstiging mag wijzigen ten behoeve van zijn eigen schuldenaar. Wijst de polis een ander aan als ontvanger, dan komt de uitkering niet in het vermogen van de schuldenaar terecht en valt er niets te verhalen. Door de schuldenaar zelf als begunstigde aan te wijzen, gaat de uitkering wél naar hem — en dus onder het beslag. Dit kan alleen als de begunstiging op het moment van beslaglegging nog niet onherroepelijk was; wie toen al een vaste aanspraak had, kan die niet meer kwijtraken.

Belening als uitweg

Het tweede lid geeft degene tegen wie de executie loopt een alternatief. Ondanks het beslag mag hij een recht op belening uitoefenen, als de overeenkomst of de wet hem dat recht geeft. Belening betekent dat er geld wordt geleend met de verzekering als onderpand, zodat de verzekering blijft bestaan. Dat geld moet dan wel worden gebruikt om te betalen wat aan de schuldeiser verschuldigd is, voor zover het toereikend is. De wet spreekt van een recht tot belening dat uit de overeenkomst of de wet voortvloeit; ontbreekt zo'n recht, dan biedt het tweede lid geen uitweg. Of belening mogelijk is en tot welk bedrag, volgt dus uit de polisvoorwaarden of uit de wet. Het beslag blijft ondertussen bestaan; het derde lid zorgt ervoor dat ook het bedrag dat de verzekeraar door de belening verschuldigd wordt, eronder valt.

Alles komt onder het beslag terecht

Wat de verzekeraar door afkoop, belening of uitkering verschuldigd wordt aan degene tegen wie het beslag loopt of aan diens rechtverkrijgenden, valt onder het beslag. De weg waarlangs het geld vrijkomt maakt dus niet uit: het komt hoe dan ook binnen het bereik van de schuldeiser.

Een voorbeeld. Op de levensverzekering van een schuldenaar ligt beslag. De verzekeraar verklaart dat er een afkoopwaarde is opgebouwd en dat de partner van de schuldenaar als begunstigde staat vermeld, herroepelijk. De schuldeiser kondigt aan de verzekering te willen laten afkopen. De schuldenaar kan dan proberen te belenen en met dat bedrag de schuld te voldoen, zodat de verzekering in stand blijft.

In de praktijk

Deze bevoegdheden mogen niet zomaar worden uitgeoefend. Artikel 479n Rv verplicht de schuldeiser eerst bij exploot aan te kondigen wat hij van plan is en welke termijnen daarbij gelden. Wie daardoor onredelijk zou worden benadeeld — de schuldenaar of een begunstigde — kan op grond van artikel 479p Rv bij de voorzieningenrechter een verbod vragen. En wordt er afgekocht of beleend, dan regelt artikel 479o Rv wanneer het beslag op die verzekering vervalt.