Artikel 267 Rechtsvordering (267 Rv)

Als iemand spoorloos is, moeten zijn zaken toch worden geregeld: rekeningen lopen door, een huis moet worden beheerd, een huwelijk of een nalatenschap vraagt om duidelijkheid. Artikel 267 Rv wijst aan welke rechter zulke verzoeken behandelt. In zaken van afwezigheid of vermissing is dat de rechter van de verlaten woonplaats van de afwezige of vermiste: de plaats waar hij woonde voordat hij verdween. Voor de vaststelling van overlijden geldt een aparte regel: daarvoor is de rechtbank Den Haag bevoegd.

De verlaten woonplaats

Het aanknopingspunt is bewust gekozen. Van iemand die vermist is, weet niemand waar hij verblijft; zijn actuele woonplaats bestaat in juridische zin niet meer als aanknopingspunt. Wat wel vaststaat, is waar hij het laatst woonde. Daar liggen doorgaans ook zijn administratie, zijn bezittingen en de mensen die hem kenden, zodat de rechter daar het best kan beoordelen wat er nodig is.

Waarover deze zaken gaan

• Beheer van de achtergelaten belangen — er moet iemand worden aangewezen die de zaken van de afwezige waarneemt.
• Rechtsvermoeden van overlijden — na verloop van tijd kan de rechter uitspreken dat de vermiste vermoedelijk is overleden.

- Gevolgen voor familie en vermogen — pas met een uitspraak kunnen erfgenamen en nabestaanden verder.

Waarom Den Haag bij vaststelling van overlijden

Bij de vaststelling van overlijden gaat het vaak om gevallen waarin iemand buiten Nederland is omgekomen of waarin geen akte van overlijden kan worden opgemaakt. De uitkomst moet in de registers van de burgerlijke stand terechtkomen, en juist voor bijzondere gevallen loopt dat via Den Haag. Door één rechtbank aan te wijzen wordt voorkomen dat er onduidelijkheid ontstaat over waar zo'n verzoek thuishoort, en ontstaat er ervaring met dit type zaken op één plek.

Een voorbeeld: iemand die in Utrecht woonde vertrekt op reis en er wordt niets meer van hem vernomen. Verzoeken over het beheer van zijn woning en zijn financiën horen thuis bij de rechter in het gebied van zijn laatste woonplaats. Wordt later gevraagd om vast te stellen dat hij bij een ramp in het buitenland is omgekomen, dan wordt dat verzoek in Den Haag behandeld.

In de praktijk

Verzamel zo veel mogelijk gegevens over de laatste woonplaats en over het moment waarop het contact wegviel; dat is voor de bevoegdheid en voor de beoordeling van belang. Realiseer u dat een uitspraak in dit soort zaken ingrijpende gevolgen heeft voor nabestaanden en voor de nalatenschap, en dat de wet daarom zorgvuldige stappen kent. Laat u bij een verzoek dat de burgerlijke stand raakt goed voorlichten over de vraag welke route uw geval volgt.