Artikel 261 Rechtsvordering (261 Rv)

Het toepassingsbereik van de verzoekschriftprocedure

Voor zover uit de wet niet anders voortvloeit, is deze titel van toepassing op alle zaken die met een verzoekschrift moeten worden ingeleid, alsmede op zaken waarin de rechter ambtshalve een beschikking geeft.
Met een verzoekschrift worden ingeleid de zaken ten aanzien waarvan dit uit de wet voortvloeit.

Toelichting

Het burgerlijk procesrecht kent twee hoofdvormen: de dagvaardingsprocedure, die eindigt in een vonnis, en de verzoekschriftprocedure, die eindigt in een beschikking. Artikel 261 Rv bakent de tweede af. De regels van deze titel gelden voor alle zaken die met een verzoekschrift moeten worden ingeleid, en ook voor zaken waarin de rechter uit eigen beweging een beschikking geeft. Alleen wanneer de wet zelf iets anders bepaalt, wijkt die toepasselijkheid.

Wanneer u een verzoekschrift indient

Het tweede lid is kort: met een verzoekschrift worden de zaken ingeleid waarvoor dat uit de wet voortvloeit. Partijen kunnen dus niet zelf kiezen; de procesvorm volgt uit de wettelijke regeling waarop de zaak berust. Wat niet bij verzoekschrift hoeft te worden ingeleid, gaat bij dagvaarding. Voorbeelden van verzoekschriftzaken zijn echtscheiding, ontbinding van een arbeidsovereenkomst, bewind en curatele en verlof van de rechter voor bepaalde handelingen.

De verschillen die u merkt

Geen deurwaarder om te beginnen — het verzoekschrift wordt bij het gerecht ingediend en de griffier roept de belanghebbenden op.
Verzoeker en belanghebbenden — er staan geen eiser en gedaagde tegenover elkaar, maar een verzoeker en degenen die bij de zaak belang hebben.
Een beschikking — de uitspraak heet geen vonnis; dat verschil in woord komt in alle vervolgstappen terug.

- Verweerschrift — wie het niet eens is met het verzoek, reageert met een verweerschrift in plaats van een conclusie van antwoord.

Ook als de rechter zelf begint

Sommige beschikkingen geeft de rechter ambtshalve, dus zonder dat iemand erom heeft gevraagd. Ook daarvoor gelden de regels van deze titel. Zo is verzekerd dat er ook in die gevallen een geordend verloop is, met belanghebbenden die worden opgeroepen en gehoord, en met een uitspraak waartegen in beginsel een rechtsmiddel openstaat.

Een voorbeeld: een werkgever wil de arbeidsovereenkomst van een werknemer laten ontbinden. De wet schrijft daarvoor een verzoek voor, dus dient hij een verzoekschrift in bij de kantonrechter. De werknemer krijgt een oproep en kan een verweerschrift indienen. De uitspraak is een beschikking. Zou dezelfde werkgever achterstallige schade willen vorderen, dan hoort dat weer in een dagvaardingsprocedure thuis.

In de praktijk

Kies de juiste vorm, want de verkeerde ingang kost tijd en geld. Lees daarom de bepaling waarop uw zaak berust en ga na of daar een verzoekschrift wordt voorgeschreven; staat dat er niet, dan is de dagvaarding de weg. Let er ook op dat termijnen en rechtsmiddelen bij beschikkingen anders lopen dan bij vonnissen. Grijpt u toch mis, dan is dat in beginsel te herstellen: artikel 69 Rv laat de rechter het inleidende stuk zo nodig verbeteren en bepalen dat de behandeling vanaf het punt waar zij is aanbeland verdergaat volgens de regels van de andere procesvorm, terwijl het eerste stuk bepalend blijft voor het moment waarop de zaak aanhangig werd. Laat u zich niettemin vooraf adviseren, want die omweg kost tijd en geld.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Dagvaarding of verzoekschrift?

Hoge Raad · 2016-07-08 · ECLI:NL:HR:2016:1514

Tussen een advocaat en zijn client was een geschil over de begroting van het honorarium, en de vraag was of dat geschil met een dagvaarding of met een verzoekschrift moet worden ingeleid. De Hoge Raad overweegt dat op grond van art. 261 lid 2 Rv alleen die zaken met een verzoekschrift worden ingeleid waarvoor dat uit de wet voortvloeit. Kan uit de wet niet worden afgeleid hoe een procedure aanhangig moet worden gemaakt, dan moet dat bij dagvaarding gebeuren. Daarmee geeft de Hoge Raad de hoofdregel voor het onderscheid tussen de twee soorten civiele procedures.
Verzoekschriftprocedure naast kort geding

Hoge Raad · 2023-09-15 · ECLI:NL:HR:2023:1216

In deze zaak in het belang der wet ging het om een verzoek tot verwijdering van een kredietregistratie op grond van de privacywetgeving. De Hoge Raad overweegt dat uit art. 261 Rv volgt dat de verzoekschriftprocedure van de derde titel van het eerste boek Rv van toepassing is als dat uit de wet voortvloeit, en dat de wet voor dit geval juist die verzoekschriftprocedure heeft aangewezen. Vervolgens beantwoordt de Hoge Raad de vraag of de betrokkene daarnaast nog in kort geding een vordering tot verwijdering kan instellen. De uitspraak laat zien dat art. 261 Rv bepaalt welk spoor een zaak moet volgen en wanneer een bijzondere wettelijke regeling dat spoor voorschrijft.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst