Artikel 252 Rechtsvordering (252 Rv)

Als een instantie vervalt, is er geen winnaar en geen verliezer: het geschil is niet beslist. Artikel 252 Rv trekt daaruit de logische conclusie voor de kosten. Zij worden van rechtswege gecompenseerd, wat betekent dat iedere partij haar eigen kosten draagt en er geen kostenveroordeling wordt uitgesproken. Dat gebeurt automatisch; niemand hoeft erom te vragen.

De uitzondering

De rechter kan hiervan afwijken als hij daarvoor gronden aanwezig acht, en dan een partij geheel of gedeeltelijk in de kosten veroordelen. Die ruimte is er niet voor niets. Het verval van instantie is meestal het gevolg van het stilzitten van één partij, en er zijn gevallen waarin het onbillijk zou zijn de ander met alle gemaakte kosten te laten zitten. Denk aan een gedaagde die zich moest verweren tegen een dagvaarding waarna de eiser jarenlang niets meer deed.

Waar het over gaat

• Eigen advocaatkosten — die blijven bij compensatie voor rekening van de partij die ze maakte.
• Het griffierecht — ook dat komt niet terug; het is betaald voor een instantie die geen uitspraak heeft opgeleverd.

- Deurwaarderskosten — de kosten van de dagvaarding en andere exploten blijven eveneens waar zij zijn gevallen.

De deskundigenkosten apart

Artikel 248 Rv wordt van overeenkomstige toepassing verklaard. Zijn de schadeloosstelling en het loon van deskundigen voorlopig in debet gesteld, dan blijft die rekening bij het gerecht openstaan en moet zij worden afgewikkeld. De rechter bepaalt dan welk deel van dat bedrag elke partij draagt en veroordeelt hen om dat aan de griffier te betalen. Compensatie van de proceskosten betekent dus niet dat het voorgeschoten onderzoek zomaar wordt kwijtgescholden.

Een voorbeeld: een aannemer dagvaardt een opdrachtgever, er wordt een deskundige benoemd met in debet gestelde kosten, en daarna gebeurt er ruim een jaar niets. De opdrachtgever vordert verval van instantie en krijgt dat toegewezen. De eigen kosten blijven bij ieder liggen, maar de rechter bepaalt wel welk deel van het deskundigenbedrag ieder aan de griffier moet voldoen. Vindt hij dat de aannemer de zaak nodeloos heeft laten slepen, dan kan hij hem daarnaast in de proceskosten veroordelen.

In de praktijk

Ga er niet van uit dat u uw kosten terugkrijgt als de instantie vervalt; compensatie is de hoofdregel. Wilt u toch een kostenveroordeling, breng dan concreet naar voren waarom het stilliggen aan de andere partij te wijten is en welke kosten u daardoor voor niets hebt gemaakt. En houd er rekening mee dat een vervallen instantie het geschil niet oplost: wat er daarna met de vordering gebeurt, staat in artikel 253 Rv.