Artikel 184 Rechtsvordering (184 Rv)

Artikel 184 Rv zegt wat er gebeurt als een van de voorschriften over het getuigenverhoor niet is nageleefd. De hoofdregel is mild: een verzuim maakt het verhoor alleen nietig als de belanghebbende partij daardoor in haar belangen is benadeeld én het verzuim niet kan worden hersteld. Kan het wel worden hersteld, dan kan daartoe opdracht worden gegeven. Voor het afleggen van de eed uit artikel 177 Rv geldt deze soepele benadering niet.

Geen vorm om de vorm

De bepaling weerspiegelt een gedachte die het hele procesrecht doortrekt: voorschriften bestaan om partijen te beschermen, niet om zaken op formele gronden te laten stranden. Wie zich op een vormfout beroept, moet daarom kunnen uitleggen wat hij daardoor is misgelopen.

Zo is het te laat opgeven van de naam van een getuige een verzuim, maar wist de wederpartij ruim op tijd wie er zou komen en heeft zij zich kunnen voorbereiden, dan is er geen nadeel en blijft het verhoor overeind.

De twee eisen

• Benadeling. De klagende partij moet daadwerkelijk in haar belangen zijn geschaad. Een onregelmatigheid zonder gevolgen is niet genoeg.

- Onherstelbaarheid. Alleen als het gebrek niet meer goed te maken is, volgt nietigheid. Kan het wel, dan is herstel de aangewezen weg: een verklaring alsnog laten ondertekenen, een getuige opnieuw horen, een vergeten mededeling alsnog doen.

De eed is de uitzondering

Voor het afleggen van de eed maakt de wet uitdrukkelijk een uitzondering. Daar geldt de soepele toets niet, en dat past bij het gewicht ervan: de eed is de reden waarom een getuigenverklaring zwaarder weegt dan een verhaal op papier. Artikel 177 Rv laat daarom maar één smalle uitweg toe, namelijk dat in het vonnis wordt vermeld dat de eed ten onrechte niet is afgenomen en dat de getuige niet opnieuw kan worden gehoord.

Wat u doet als u een fout ziet

Klaag op tijd. Merkt u ter zitting dat een voorschrift niet is nageleefd, zeg dat dan meteen, zodat het kan worden hersteld. Wie een gebrek opmerkt en zwijgt om er later gebruik van te maken, komt bedrogen uit: juist dan zal blijken dat herstel mogelijk was en dat er van benadeling geen sprake is.

Onderbouw uw klacht bovendien concreet. Zeg niet alleen wat er is misgegaan, maar ook wat u daardoor niet heeft kunnen doen: welke vraag u niet kon stellen, welke getuige u niet kon voorbereiden, welk stuk u niet kon inbrengen.

Bij een verhoor wordt vergeten de verklaring aan een getuige voor te lezen voordat hij tekent, terwijl artikel 180 Rv dat voorschrijft. Wordt dat direct opgemerkt, dan is herstel eenvoudig en is er niets aan de hand. Blijkt het pas maanden later en is de getuige inmiddels vertrokken, dan komt de vraag op of de partij daardoor is benadeeld. Is dat zo en is herstel niet meer mogelijk, dan kan het verhoor nietig zijn.

In de praktijk

Loop na afloop van een verhoor de formaliteiten kort langs: zijn de openingsvragen gesteld, is er beëdigd, is elke verklaring voorgelezen en ondertekend. Vijf minuten controle op de zitting bespaart een discussie die anders pas in hoger beroep wordt gevoerd, wanneer er niets meer te herstellen valt.