- Op de bepaalde dag vraagt de rechter de getuigen hun naam, voornamen, leeftijd, beroep en woon- of verblijfplaats, of zij bloed- of aanverwant zijn van de partijen of van een van hen, en zo ja in welke graad, alsmede of zij in dienstverband staan tot partijen of een van hen.
- De getuigen zweren, alvorens hun getuigenis af te leggen, op de bij de wet bepaalde wijze de eed de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zullen zeggen.
- Indien een getuige de betekenis van de eed niet voldoende kan beseffen of de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt, wordt hij niet beëdigd, maar wordt hij aangemaand de gehele waarheid en niets dan de waarheid te zeggen. Indien het bewijs mede wordt aangenomen op de verklaring van een zodanige getuige, geeft het vonnis daarvan in het bijzonder reden.
- Overigens mag de rechter aan een onbeëdigde verklaring slechts bewijs ontlenen indien hij in het vonnis vermeldt dat de eed ten onrechte niet is afgenomen en dat het niet mogelijk is de getuige opnieuw te horen.
←
Terug 175 · De getuige die door ziekte niet naar het gerechtsgebouw kan komen
Verder 178 · De kostenveroordeling van een weigerachtige getuige
→
Artikel 177 Rechtsvordering (177 Rv)
De formaliteiten aan het begin van het getuigenverhoor
Wettekst
Toelichting
Artikel 177 Rv beschrijft hoe een getuigenverhoor begint. Voordat er inhoudelijk iets wordt gevraagd, worden de gegevens van de getuige vastgesteld en wordt nagegaan of hij familie is van een van de partijen of bij een van hen in dienst is. Daarna legt hij de eed af dat hij de gehele waarheid en niets dan de waarheid zal zeggen. Op die eed bestaan twee uitzonderingen, en beide werken door in het vonnis.
De openingsvragen
Gevraagd wordt naar naam en voornamen, leeftijd, beroep en woon- of verblijfplaats. Daarnaast of de getuige bloed- of aanverwant is van een partij en zo ja in welke graad, en of hij in dienstverband staat tot een van de partijen.
Die laatste twee vragen zijn geen formaliteit. Zij maken zichtbaar welke band een getuige met de zaak heeft, en dat telt mee bij de waardering van zijn verklaring. Een leidinggevende die verklaart over het bedrijf waar hij werkt, wordt anders gewogen dan een buitenstaander. Het is geen diskwalificatie, maar informatie die de rechter nodig heeft.
Het antwoord helpt ook om vast te stellen of iemand behoort tot de kring die zich op grond van artikel 165 Rv kan verschonen. Blijkt de getuige naaste familie te zijn, dan kan hij daar op dat moment een beroep op doen.
De eed
De eed of belofte is meer dan een ritueel. Zij plaatst de verklaring in een strafrechtelijk kader: wie onder ede bewust onwaarheid spreekt, pleegt meineed. Dat is precies waarom een verklaring onder ede zwaarder weegt dan een verhaal dat iemand thuis op papier heeft gezet.
Wie niet wordt beëdigd
Het derde lid noemt twee gevallen: de getuige die de betekenis van de eed onvoldoende kan beseffen, en de getuige die nog geen zestien jaar oud is. Zij worden niet beëdigd, maar wel aangemaand de gehele waarheid te spreken. Hun verklaring telt gewoon mee, met één voorwaarde: wordt het bewijs mede op zo'n verklaring gebaseerd, dan moet het vonnis daarvoor in het bijzonder redenen geven.
Dat is een zinvolle waarborg. Kinderen en kwetsbare getuigen worden niet buitengesloten, maar er wordt wel uitgelegd waarom hun verklaring is gebruikt en welke waarde eraan is gehecht.
De vergeten eed
Het vierde lid gaat over de fout: er is verzuimd de eed af te nemen. Aan zo'n onbeëdigde verklaring mag alleen bewijs worden ontleend als in het vonnis staat dat de eed ten onrechte achterwege bleef én dat het niet mogelijk is de getuige opnieuw te horen. De hoofdregel is dus dat het verhoor wordt overgedaan; alleen als dat echt niet meer kan, bijvoorbeeld doordat de getuige is overleden, kan de verklaring alsnog meetellen.
Die eis krijgt extra gewicht door artikel 184 Rv. Vormfouten in deze paragraaf leiden meestal alleen tot nietigheid als een partij erdoor is benadeeld, maar voor het afleggen van de eed maakt dat artikel uitdrukkelijk een uitzondering.
In de praktijk
Bereid uw getuige voor op dit begin. Veel mensen schrikken van de vraag naar leeftijd en beroep, of denken dat een familieband hun verklaring waardeloos maakt. Leg uit dat het een standaardronde is en dat eerlijk antwoorden juist bijdraagt aan de geloofwaardigheid.
Let er zelf op dat de eed daadwerkelijk wordt afgenomen en dat dit in het proces-verbaal terechtkomt. Merkt u ter zitting dat het is overgeslagen, zeg dat dan meteen: herstel op dat moment is eenvoudig, herstel achteraf vrijwel onmogelijk.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat valt onder 'eigen waarneming'?
In een zaak over beschuldigingen aan het adres van een oud-rechter ging het om wat van een getuige mag worden verlangd. De Hoge Raad zet uiteen dat ieder die is opgeroepen verplicht is getuigenis af te leggen en naar waarheid te verklaren, en dat de verklaring op grond van art. 163 Rv betrekking moet hebben op feiten die de getuige uit eigen waarneming bekend zijn. Daartoe kunnen ook de indrukken behoren die bij de getuige zijn ontstaan naar aanleiding van de gebeurtenissen waarover hij verklaart. Wel kan van een getuige onder omstandigheden worden verlangd dat hij zich ter voorbereiding op de hoogte stelt van stukken om zijn geheugen op te frissen, maar art. 163 Rv stelt daaraan grenzen.
-
Welk verband met de bedrijfsuitoefening is vereist?
Een partij klaagde dat een raadsheer niet onpartijdig was geweest, onder meer omdat hij een getuige had geconfronteerd met een tegenstrijdigheid tussen diens verklaring en het rapport van de brandweer, en hem had voorgehouden dat liegen onder ede strafbaar is. De Hoge Raad oordeelt dat de taak van de rechter meebrengt dat hij bevoegd is een getuige te confronteren met een tegenstrijdigheid tussen diens verklaring en het al voorhanden bewijsmateriaal. Het staat hem in zo'n geval ook vrij de getuige te herinneren aan de eed die deze op grond van art. 177 lid 2 Rv heeft afgelegd. Zo'n kritische bevraging levert dus geen aanwijzing op dat de rechter niet onpartijdig is.
-
Verschijnen of niet bij een beroep op verschoningsrecht
Twee opgeroepen getuigen wilden niet bij een getuigenverhoor verschijnen. De Hoge Raad zet uiteen dat de rechter een getuige aan het begin van het verhoor vraagt naar diens eventuele relatie tot een partij of belanghebbende in de zaak. Uit dat antwoord kan blijken dat de getuige behoort tot de kring van personen met een verschoningsrecht, dat wil zeggen het recht om vragen niet te hoeven beantwoorden. Of hij dat recht inroept, is aan de getuige zelf; slaagt het beroep, dan hoeft hij bij het verhoor geen enkele vraag te beantwoorden.
-
In welke vorm legt een getuige de eed af?
Een partij klaagde dat twee moslimgetuigen verplicht hadden moeten worden de eed met de hand op de Koran af te leggen, en dat hun onder de Nederlandse eedsformule afgelegde verklaringen daarom onbetrouwbaar waren. De Hoge Raad verwerpt dat. De Eedswet verplicht wie voor de eed kiest niet om die af te leggen naar de wijze van zijn godsdienstige gezindheid, en de rechter ten overstaan van wie de getuige verklaart hoeft niet te onderzoeken of de getuige zich daartoe religieus verplicht voelt. Ook de wederpartij kan zich niet op het bestaan van zo'n plicht beroepen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.