Artikel 41 Rechtsvordering (41 Rv)

Een rechter beslist niet zelf of hij zich mag terugtrekken. Over zijn verzoek buigt zich op korte termijn een meervoudige kamer, en daarin heeft hij zelf geen plaats. Zo wordt voorkomen dat een rechter naar believen zaken kan afstoten, en tegelijk dat hij een zaak moet doen waarin hij zichzelf niet onbevangen acht. De beoordeling ligt bij collega's die er zelf buiten staan.

Snel, want de zaak ligt stil

De kamer beslist zo spoedig mogelijk. Dat is niet zomaar een aansporing: op grond van artikel 40 Rv is de behandeling van de hoofdzaak geschorst zodra het verzoek is gedaan. Elke dag die verstrijkt, is dus een dag waarin de zaak niet vordert. De wet schrijft hier geen zitting voor, wat de afdoening eenvoudiger maakt dan bij wraking; er zijn immers geen tegengestelde standpunten van partijen die moeten worden gehoord.

De beslissing

• Gemotiveerd. Uit de beslissing moet blijken waarom de verschoning wordt toegestaan of geweigerd.
• Meegedeeld. Zij wordt onverwijld meegedeeld aan partijen en aan de rechter die het verzoek deed.
• Niet in het openbaar uitgesproken. Anders dan bij de beslissing op een wrakingsverzoek schrijft de wet hier geen openbare uitspraak voor.

- Definitief. Tegen de beslissing staat geen voorziening open: hoger beroep en cassatie zijn uitgesloten, en de wet maakt daarop geen uitzondering.

Wat er daarna gebeurt

Wordt het verzoek toegewezen, dan wordt de zaak aan een andere rechter toebedeeld en gaat zij verder in de stand waarin zij zich bevindt. Wat al is gewisseld, blijft in stand. Heeft er al een mondelinge behandeling plaatsgevonden waarbij de vertrekkende rechter aanwezig was, dan wordt in de praktijk bekeken of die moet worden overgedaan of dat met het proces-verbaal kan worden gewerkt. Wordt het verzoek afgewezen, dan hervat dezelfde rechter de behandeling.

Voor partijen

Partijen spelen in deze procedure geen actieve rol. Zij dienen het verzoek niet in en zij hoeven er niet op te reageren; zij krijgen de beslissing meegedeeld. Dat betekent niet dat het hen niet aangaat, want de uitkomst bepaalt wie hun zaak beoordeelt. Bent u het niet eens met de afwijzing van een verschoningsverzoek en meent u zelf dat de onpartijdigheid in het gedrang is, dan blijft de weg van de wraking uit artikel 36 Rv voor u openstaan, met de eis dat u onmiddellijk handelt zodra de gronden u bekend zijn.

Een voorbeeld uit de dagelijkse gang van zaken. Een rechter meldt dat hij eerder als advocaat betrokken is geweest bij een geschil tussen dezelfde partijen en vraagt zich te mogen verschonen. Een kamer van collega's beoordeelt dat verzoek en wijst het toe. Partijen ontvangen die beslissing en horen kort daarna wie hun zaak overneemt; de procedure loopt vervolgens door zonder dat zij iets hoeven te doen.

In de praktijk

Krijgt u zo'n mededeling, ga er dan van uit dat dit een normale gang van zaken is en geen teken dat er iets mis is met uw zaak. Let wel op de gevolgen voor de planning en vraag zo nodig bij de griffie na wat de wisseling betekent voor de al bepaalde zittingsdatum en voor de termijnen die in uw zaak lopen.