Boek 7 Artikel 181 (7:181 BW)

Blijft een schenkingsaanbod na het overlijden van de aanbieder in stand, dan kan het niet worden aanvaard door iemand die op het moment van dat overlijden nog niet bestond. Zo voorkomt de wet dat een gift onbeperkt in de toekomst kan blijven zweven, wachtend op een persoon die er nog niet is. Op die hoofdregel maakt het tweede lid drie uitzonderingen, alle drie binnen de familiesfeer.

De hoofdregel

De peildatum is het overlijden van de aanbieder. Wie op dat moment bestond, kan het aanbod nog aanvaarden; wie toen nog niet bestond, kan dat niet. De regel hangt samen met de gedachte dat vermogen niet voor onbepaalde tijd onder een openstaand aanbod gebonden hoort te blijven, en dat de kring van mogelijke begunstigden op enig moment vast moet komen te staan.

De uitzonderingen

Het tweede lid noemt drie bepalingen die de schenker kan maken en die de bestaanseis opzijzetten.

• Doorgeven binnen een staak: de schenker bepaalt dat wat hij aan een afstammeling van zijn vader of moeder schenkt, bij het overlijden van die afstammeling of eerder toekomt aan diens dan bestaande afstammelingen, per staak verdeeld.
• Terug naar de eigen familielijn: de schenker bepaalt dat wat hij aan iemand schenkt, bij diens overlijden of eerder toekomt aan een afstammeling van een van zijn eigen ouders, met de aanvulling dat de afstammelingen van die persoon staaksgewijze in zijn plaats treden als hij dat moment niet haalt.

- Wat onverteerd overblijft: de schenker bepaalt dat wat de begiftigde bij zijn overlijden of eerder niet heeft opgemaakt, toekomt aan een dan bestaande bloedverwant van de schenker in de erfelijke graad.

Wat staaksgewijze betekent

Bij een verdeling per staak wordt niet per persoon gerekend maar per tak van de familie. Is er in een tak iemand weggevallen, dan verdelen diens afstammelingen samen het deel dat hij zou hebben gekregen. Zo blijft de verhouding tussen de takken gelijk, ongeacht hoeveel kinderen er in elke tak zijn.

Voorbeeld: iemand schenkt aan zijn broer, met de bepaling dat het geschonkene bij het overlijden van die broer naar diens dan levende kinderen gaat. Die kinderen hoefden bij het overlijden van de schenker nog niet te bestaan; de uitzondering laat dat toe. Wordt daarentegen zonder zo'n bepaling geschonken aan een kind van een vriend dat op de dag van het overlijden nog niet was verwekt, dan loopt dat stuk op de hoofdregel. Was dat kind toen al wel verwekt, dan wordt het volgens artikel 1:2 BW als geboren beschouwd wanneer zijn belang dat meebrengt, en kan het het aanbod dus wel aanvaarden.

In de praktijk

Wie over meerdere generaties wil schenken, moet dat uitdrukkelijk en in de juiste bewoordingen doen; de uitzonderingen werken alleen als de schenker daadwerkelijk zo'n bepaling heeft gemaakt. Voor wie meent recht te hebben op een gift van een overledene, is de eerste vraag of hij op de dag van dat overlijden al bestond en, zo nee, of een van deze drie uitzonderingen opgaat. Laat de formulering vastleggen door iemand die de familiestructuur en de gevolgen precies in kaart brengt.