Boek 7 Artikel 400 (7:400 BW)

Een overeenkomst van opdracht is de afspraak waarbij de een zich tegenover de ander verbindt werkzaamheden te verrichten, buiten dienstbetrekking. Het is de contractsvorm van vrijwel alle dienstverlening: de advocaat, de accountant, de architect die adviseert, de fysiotherapeut, de consultant, de zelfstandige die een klus aanneemt die niet in het maken van iets stoffelijks bestaat. Wie werkzaamheden inkoopt zonder iemand in dienst te nemen, komt bijna altijd bij deze titel uit.

Wat er uitdrukkelijk buiten valt

De wet bakent opdracht af door vier andere contracten uit te sluiten. Dat is geen formaliteit, want voor elk daarvan gelden eigen regels.

• Het tot stand brengen van een stoffelijk werk is aanneming van werk: de aannemer die een dak vervangt, de meubelmaker die een kast bouwt.
• Het bewaren van zaken valt onder bewaarneming, zoals opslag of stalling.
• Het uitgeven van werken valt er ook buiten, al kent het Burgerlijk Wetboek daarvoor geen eigen titel: zo'n overeenkomst blijft onbenoemd en wordt vooral gekleurd door het auteursrecht.

- Het vervoeren of doen vervoeren van personen of zaken valt onder het vervoerrecht.

Opdracht is geen arbeidsovereenkomst

De belangrijkste afbakening staat in de omschrijving zelf: de werkzaamheden worden verricht anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst. Dat onderscheid is voor veel zelfstandigen de kernvraag. Bij een arbeidsovereenkomst is er een gezagsverhouding, wordt loon betaald en werkt de werknemer persoonlijk in dienst van de werkgever, met alle bescherming van dien. Bij opdracht staan partijen zelfstandiger tegenover elkaar. Beslissend is niet hoe het contract heet, maar hoe partijen zich feitelijk tot elkaar verhouden en wat zij bij het sluiten voor ogen hadden.

De regels gelden niet altijd

Het tweede lid is een schakelbepaling die vaak over het hoofd wordt gezien. De bepalingen over opdracht gelden, maar wijken als iets anders volgt uit de wet, uit de inhoud of de aard van de overeenkomst of van een andere rechtshandeling, of uit de gewoonte. Daarbij blijft artikel 7:413 BW gelden, dat aangeeft van welke bepalingen niet zomaar kan worden afgeweken. De regeling is dus in de kern aanvullend recht, met beschermende uitzonderingen.

Een voorbeeld. Een zelfstandige tekstschrijver spreekt met een bedrijf af dat zij maandelijks een aantal artikelen levert, op eigen tijden en met eigen apparatuur, en factureert per stuk. Dat is opdracht. Werkt zij daarentegen vier dagen per week op kantoor, in het rooster van de leidinggevende, met vaste betaling per maand en zonder eigen inbreng over hoe en wanneer, dan ligt een arbeidsovereenkomst voor de hand, hoe het contract ook is genoemd.

In de praktijk

Voor de opdrachtnemer: leg vast wat u precies levert, tegen welke prijs en binnen welke tijd, en let erop hoe zelfstandig u feitelijk werkt. Voor de opdrachtgever: bedenk dat een etiket op een contract de werkelijkheid niet verandert; wie iemand als opdrachtnemer inhuurt maar als werknemer behandelt, loopt het risico dat de arbeidsrechtelijke regels alsnog van toepassing zijn. En kijk bij twijfel eerst of het misschien om aanneming van werk, bewaarneming of vervoer gaat, want dan gelden andere regels dan die van deze titel.