Boek 7 Artikel 949 (7:949 BW)

Artikel 7:949 BW gaat over een bijzondere soort polis: het bewijsstuk dat aan toonder of aan order is gesteld, en polissen bij verzekering van zaken die met documenten plegen te worden verhandeld. Bij die verzekeringen is degene die de polis onder zich heeft, of een ander stuk dat de verzekeraar heeft afgegeven, de verzekerde. Daaraan is één voorwaarde verbonden: het belang dat is verzekerd moet bij hem liggen. Een aantal regels die bij gewone schadeverzekeringen gelden, blijft hier buiten toepassing.

Waarom deze figuur bestaat

In de handel in goederen die onderweg zijn, wisselt de lading van eigenaar terwijl zij vaart of rijdt. Wie op dat moment eigenaar is, blijkt uit de documenten die worden doorgegeven. Zou de verzekering telkens apart moeten worden overgezet, dan zou de handel vastlopen en zouden er gaten in de dekking vallen. Door de polis aan de documenten te koppelen, reist de verzekering mee met de goederen: wie het stuk in handen heeft en het belang draagt, is verzekerde.

De voorwaarde van het belang

Het bezit van het papier alleen is niet genoeg. Het verzekerde belang moet bij de houder berusten. Wie een bewijsstuk in handen krijgt zonder dat hij enig belang bij het behoud van de zaak heeft, bijvoorbeeld omdat het stuk hem per ongeluk is toegezonden, kan daaraan geen aanspraak ontlenen. Zo blijft het uitgangspunt van de schadeverzekering overeind: er wordt alleen vergoed aan wie werkelijk vermogensschade lijdt.

Welke regels niet gelden

• Het derdenbeding uit Boek 6 in de vorm die daar is geregeld voor het intrekken van een beding ten behoeve van een ander, blijft hier buiten beeld.
• De regeling over het intrekken van de aanwijzing van een derde geldt niet; de kring van rechthebbenden wordt hier immers bepaald door het bewijsstuk.
• De overgangsregeling bij overdracht van de zaak, met de maand bedenktijd en de opzeggingsmogelijkheid van de verzekeraar, is niet van toepassing.
• De regeling bij overlijden van de verzekeringnemer, met haar eigen opzeggingstermijnen, blijft eveneens buiten toepassing.

Al die regels gaan uit van een polis op naam en zouden de verhandelbaarheid juist blokkeren. Ze passen daarom niet bij een stuk dat van hand tot hand gaat.

Een voorbeeld. Een partij graan wordt tijdens het transport twee keer doorverkocht. De koper aan het einde van de keten heeft de documenten en draagt het risico van verlies. Ontstaat er schade aan de lading, dan kan hij als houder van het bewijsstuk rechtstreeks bij de verzekeraar aankloppen, zonder dat de verzekering formeel op zijn naam is gezet.

In de praktijk

Deze polissen komen vrijwel uitsluitend voor in de goederen- en transporthandel; voor particulieren speelt de figuur geen rol. Wie ermee werkt, doet er goed aan de documentenstroom strak bij te houden, want het bewijsstuk is de sleutel tot de uitkering. Raakt zo'n stuk kwijt, dan kan bij de verzekeraar een nieuw exemplaar worden gevraagd; die mag dan zekerheid verlangen zolang hij nog tot betaling kan worden gedwongen, zoals artikel 7:932 BW bepaalt.