- De pachter kan zich tot de rechter wenden met de vordering zijn echtgenoot of geregistreerde partner, één of meer zijner bloed- en aanverwanten in de rechte lijn, één of meer van zijn pleegkinderen of één of meer van de medepachters – of twee of meer van deze gezamenlijk – in zijn plaats als pachter te stellen.
- Indien de pachter een vordering, als bedoeld in het vorige lid, heeft gedaan, is de verpachter bevoegd zich tot de rechter te wenden met de vordering een of meer anderen van de in het vorige lid genoemde belanghebbenden in de plaats van de pachter te stellen.
- De rechter beslist naar billijkheid, met inachtneming van de overige bepalingen van dit artikel.
- De rechter wijst de vordering af, indien op grond van het gestelde in artikel 319 lid 1, onder d en e, eerste zinsnede, en met inachtneming van het bepaalde in artikel 319, leden 2 en 5, de goedkeuring aan een nieuwe pachtovereenkomst zou zijn onthouden.
- De rechter wijst de vordering af, indien de voorgestelde pachter niet voldoende waarborgen voor een behoorlijke bedrijfsvoering biedt.
- Indien de rechter de vordering zou moeten afwijzen, omdat op grond van het gestelde in artikel 319 lid 1, onder d en e, eerste zinsnede, de goedkeuring aan een nieuwe pachtovereenkomst zou zijn onthouden, is hij bevoegd de pachtovereenkomst te wijzigen op het punt of de punten, welke die goedkeuring zouden verhinderen. Het bepaalde in artikel 320 lid 2 is van overeenkomstige toepassing.
- De rechter kan de toewijzing van de vordering afhankelijk stellen van de vervulling van zodanige voorwaarden, als hij in het belang van de verpachter noodzakelijk oordeelt.
- Indien de pachtovereenkomst ingevolge het in het zesde lid bepaalde tegen de wil van de voorgestelde pachter is gewijzigd, kan deze, mits binnen een maand na de dag van het vonnis, van de indeplaatsstelling afzien door een kennisgeving bij aangetekende brief aan de verpachter. In dat geval staat de voorgestelde pachter geen beroep open.
←
Terug 7:362 · Beperkte rechten op het verpachte mogen het gebruik niet belemmeren
Verder 7:364 · Iemand als medepachter naast de zittende pachter laten aanmerken
→
Boek 7 Artikel 363 (7:363 BW)
Indeplaatsstelling van een familielid of medepachter als pachter
Wettekst
Toelichting
Een pachter kan zijn pacht niet zomaar aan een ander overdragen, maar hij kan wel naar de rechter stappen met de vraag om iemand uit een beperkte kring in zijn plaats te stellen. Dat is de weg waarlangs bedrijfsopvolging in de pacht gestalte krijgt: de zoon, dochter of partner die het bedrijf voortzet, wordt dan zelf pachter, met dezelfde overeenkomst tegenover dezelfde verpachter. De verpachter kan zich verzetten, maar hij heeft niet het laatste woord; dat heeft de rechter.
Wie kan in de plaats worden gesteld
De kring is gesloten en bestaat uit de echtgenoot of geregistreerde partner van de pachter, zijn bloed- en aanverwanten in de rechte lijn, zijn pleegkinderen en zijn medepachters. Ook twee of meer van hen samen kunnen worden voorgedragen. Iemand daarbuiten, bijvoorbeeld een neef of een buurman die het bedrijf wil overnemen, valt er niet onder.
Wat de verpachter kan doen
Zodra de pachter deze vordering heeft ingesteld, mag de verpachter zelf naar de rechter met het voorstel om een of meer andere personen uit diezelfde kring in de plaats te stellen. Hij kan de gang naar de rechter dus niet blokkeren, maar wel bijsturen. Denkbaar is dat hij liever met twee kinderen samen verder gaat dan met één, of juist andersom.
Waarop de rechter toetst
De rechter beslist naar billijkheid, maar de wet bindt hem aan een paar harde punten.
- Waarborgen voor de bedrijfsvoering: biedt de voorgestelde pachter die niet in voldoende mate, dan wordt de vordering afgewezen.
- De toets van artikel 7:319 BW: die werkt hier maar ten dele door. Het gaat alleen om de gronden van artikel 7:319 lid 1 onder d en onder e, eerste zinsnede, en dan met inachtneming van de leden 2 en 5 van dat artikel. Zou op die punten aan een nieuwe pachtovereenkomst goedkeuring zijn onthouden, dan volgt afwijzing. De andere weigeringsgronden daar, zoals een te hoge tegenprestatie, buitensporige verplichtingen voor de pachter of strijd met de titel, staan aan indeplaatsstelling niet in de weg.
- Voorwaarden in het belang van de verpachter: de rechter kan de toewijzing daarvan afhankelijk maken.
Wijziging in plaats van afwijzing
Loopt de vordering alleen stuk op de zojuist genoemde punten van artikel 7:319 lid 1 onder d en onder e, eerste zinsnede, dan hoeft de rechter niet af te wijzen. Hij mag de pachtovereenkomst op juist die punten wijzigen, zodat de bezwaren verdwijnen. Een afspraak in de bestaande overeenkomst die bij een nieuwe pacht niet zou worden goedgekeurd, wordt dan aangepast in plaats van dat de opvolging erop afstuit. Daarbij is artikel 7:320 lid 2 BW van overeenkomstige toepassing.
De uitweg voor de voorgestelde pachter
Wordt de overeenkomst op die manier gewijzigd tegen de wil van degene die in de plaats zou worden gesteld, dan zit hij daar niet aan vast. Hij kan binnen een maand na de dag van het vonnis bij aangetekende brief aan de verpachter laten weten dat hij van de indeplaatsstelling afziet. Kiest hij die weg, dan staat voor hem geen hoger beroep meer open. Binnen die maand moet hij dus de keuze maken tussen afzien en eventueel beroep.
Een voorbeeld. Een pachter vraagt de rechter zijn echtgenote en zijn zoon samen in zijn plaats te stellen. De verpachter ziet de zoon wel als opvolger, maar heeft bezwaar tegen de echtgenote als medepachter en vraagt de rechter daarom op grond van het tweede lid alleen de zoon in de plaats te stellen. De rechter weegt beide vorderingen naar billijkheid. Hij wijst een vordering af als de voorgestelde pachter onvoldoende waarborgen biedt voor een behoorlijke bedrijfsvoering, en hij kan een toewijzing koppelen aan een voorwaarde die hij in het belang van de verpachter noodzakelijk oordeelt.
In de praktijk
Een indeplaatsstelling vraagt om stukken waaruit blijkt dat de voorgestelde opvolger het bedrijf behoorlijk kan voeren. De procedure kost tijd, en na een vonnis waarin de overeenkomst is gewijzigd geldt de korte termijn van een maand. De rechter beslist naar billijkheid en kan rekening houden met de belangen van de verpachter, onder meer door voorwaarden aan de toewijzing te verbinden.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Waarborgen voor een behoorlijke bedrijfsvoering
De verpachtster stelde dat de voorgestelde pachters onvoldoende waarborgen boden voor een behoorlijke bedrijfsvoering. Het hof oordeelt dat de pachter dat standpunt onvoldoende gemotiveerd had betwist: de ene voorgestelde pachter woonde in het buitenland zonder vaststaand voornemen terug te keren en de andere had geen duidelijk plan en bleek pas ter zitting op de hoogte van belangrijke bedrijfsbeslissingen. De vorderingen tot indeplaatsstelling en medepacht strandden daarop.
-
Indeplaatsstelling: beslissing naar billijkheid
De verpachters verzetten zich tegen indeplaatsstelling omdat de zittende pachters zelf waren tekortgeschoten. Het hof overweegt dat de rechter op de vordering tot indeplaatsstelling naar billijkheid beslist en dat daarbij alle omstandigheden van belang zijn, waaronder eventuele tekortkomingen van de zittende pachters. In dit geval was de tekortkoming onvoldoende ernstig om aan indeplaatsstelling in de weg te staan: er was geen concrete schade en verlies van het gepachte zou de pachters onevenredig treffen.
-
Kleinschalig bedrijf kan toch bedrijfsmatig zijn
De verpachter betwistte dat de voorgestelde opvolgende pachter het land bedrijfsmatig zou gebruiken. Na een plaatsopneming oordeelt het hof dat alles wijst op bedrijfsmatige exploitatie: de gebruiker en zijn zoon hebben geen hoofdfunctie buiten de landbouw en er wordt voldoende geinvesteerd om aan de eisen van een moderne bedrijfsvoering te voldoen. Dat het fokkerijbedrijf kleinschalig van opzet is, staat aan bedrijfsmatigheid niet in de weg.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.