Boek 7 Artikel 175 (7:175 BW)

Een schenking is een overeenkomst en dus geen eenzijdige handeling: er zijn twee partijen nodig. Dit artikel omschrijft haar als de overeenkomst om niet die ertoe strekt dat de schenker de begiftigde verrijkt, ten koste van zijn eigen vermogen. Daarnaast bevat het een praktische regel over de aanvaarding: wie een tot hem gericht schenkingsaanbod kent en het niet meteen afwijst, wordt geacht het te hebben aangenomen.

De drie kenmerken

Uit de omschrijving volgen drie elementen die alle drie aanwezig moeten zijn. Er is een overeenkomst, dus wilsovereenstemming tussen schenker en begiftigde. Zij is om niet, wat betekent dat er geen tegenprestatie tegenover staat. En zij strekt tot verrijking van de ander ten koste van het eigen vermogen van de schenker: er verschuift daadwerkelijk waarde van de een naar de ander, en die bevoordeling moet door de schenker gewild zijn.

Voor wie geldt dit

De omschrijving is algemeen en geldt tussen wie dan ook: ouders en kinderen, vrienden, een onderneming en een goed doel. De titel over schenking bevat verderop bijzondere regels voor situaties waarin de schenker kwetsbaar kan zijn, bijvoorbeeld tijdens ziekte, en voor schenkingen die pas na het overlijden moeten worden uitgevoerd. Dit artikel geeft het vertrekpunt.

Het onderscheid met andere afspraken

Bij het kenmerk 'om niet' gaat het om de vraag of er werkelijk iets tegenover de bevoordeling staat. Wie een ander geld geeft om een rekening te voldoen die hij hem nog verschuldigd was, betaalt een schuld en schenkt niet. Een lening valt evenmin onder schenking, hoe soepel de terugbetaling ook is geregeld: daar hoort het geld terug te komen.

Van afspraak naar overdracht

Met het sluiten van de schenkingsovereenkomst is het geschonkene nog niet van eigenaar gewisseld. De overeenkomst verplicht de schenker om te geven; het geven zelf volgt de gewone regels voor overdracht. Een geldbedrag wordt overgemaakt of overhandigd, een roerende zaak wordt geleverd, en voor een woning is een notariële akte met inschrijving in de openbare registers nodig. Zolang die overdracht niet heeft plaatsgevonden, heeft de begiftigde een vordering op de schenker en nog niet het goed zelf.

Aanvaarding door te zwijgen

Het tweede lid wijkt af van de gewone regel dat stilzwijgen geen aanvaarding is. Wordt een schenkingsaanbod tot een bepaalde persoon gericht, dan geldt het als aangenomen zodra die persoon ervan weet en het niet onverwijld afwijst. De wetgever ging ervan uit dat een schenking voor de begiftigde in de regel geen nadeel meebrengt, zodat een uitdrukkelijke aanvaarding niet nodig is. Wie het aanbod niet wil, moet dus meteen van zich laten horen.

Voorbeeld: een tante schrijft haar neef dat zij hem een bedrag wil geven. De neef leest de brief en reageert niet. De schenking geldt dan als aanvaard. Wil hij de gift niet, bijvoorbeeld omdat er verplichtingen aan vastzitten of omdat hij de verhouding niet wil belasten, dan moet hij dat direct laten weten en niet pas maanden later.

In de praktijk

Of een overdracht van geld of goederen een schenking, een lening of een voorschot was, hangt af van wat partijen bedoelden en van de omstandigheden; een schriftelijke vastlegging van die bedoeling maakt dat later aantoonbaar. Dat kan ook van belang zijn voor anderen dan schenker en begiftigde, bijvoorbeeld voor erfgenamen. Voor wie een schenkingsaanbod ontvangt, volgt uit het tweede lid dat het uitblijven van een onverwijlde afwijzing als aanvaarding geldt.