Boek 7 Artikel 463 (7:463 BW)

In veel branches staat in de kleine lettertjes dat aansprakelijkheid is uitgesloten of tot een bedrag is beperkt. In de zorg kan dat niet. Artikel 7:463 BW bepaalt dat de aansprakelijkheid van de hulpverlener, en van het ziekenhuis dat volgens artikel 7:462 BW mede aansprakelijk is, niet mag worden beperkt of uitgesloten. Elk beding dat dat toch probeert, mist werking.

Wat er allemaal onder valt

Het verbod raakt niet alleen een botte uitsluiting. Ook een maximumbedrag, een beperking tot bepaalde schadesoorten, een verkorte termijn om te klagen of een bepaling dat alleen opzet en grove schuld tot aansprakelijkheid leiden, komt neer op een beperking. Het maakt niet uit waar het beding staat: in algemene voorwaarden, op een formulier dat vooraf wordt getekend, op een bordje in de wachtkamer of in een folder.

Waarom dit zo streng is

De patiënt heeft weinig te kiezen en kan de risico's van een behandeling niet zelf overzien. Zou hij bij binnenkomst mogen worden gevraagd afstand te doen van zijn rechten, dan zou de bescherming van deze hele afdeling weinig voorstellen. De wetgever heeft die mogelijkheid daarom volledig afgesneden. Dit sluit aan bij artikel 7:468 BW, dat bepaalt dat van deze afdeling niet ten nadele van de patiënt kan worden afgeweken.

Wat wél mag

Het verbod gaat over aansprakelijkheid, niet over de inhoud van de behandeling. Een hulpverlener mag uitleggen dat een ingreep risico's kent en dat de uitkomst onzeker is; sterker nog, dat moet hij op grond van artikel 7:448 BW. Dat is iets anders dan aansprakelijkheid uitsluiten. Als een complicatie optreedt zonder dat er een fout is gemaakt, is er ook zonder beding geen aansprakelijkheid. Een toestemmingsformulier waarin risico's zijn beschreven is dus geen vrijbrief, maar ook geen verboden beding.

En na een geschil

Het verbod ziet op afspraken vooraf. Is er eenmaal schade en gaan partijen daarover in gesprek, dan mogen zij die zaak wel met een vaststellingsovereenkomst afwikkelen tegen een bedrag, met finale kwijting. Dat is geen beperking van aansprakelijkheid vooraf, maar een regeling van een concreet geschil achteraf, waarbij de patiënt weet waarover hij beslist.

Een voorbeeld. Een kliniek laat patiënten voor een ingreep een formulier tekenen waarin staat dat zij niet aansprakelijk is voor complicaties. Treedt er een complicatie op door een fout, dan kan de kliniek zich niet op dat formulier beroepen; het beding heeft geen effect. Waar het formulier uitlegt welke risico's aan de ingreep verbonden zijn, houdt het wel betekenis, namelijk als bewijs dat de patiënt is ingelicht.

In de praktijk

Voor patiënten is dit een geruststelling: een handtekening onder een formulier neemt hun rechten niet weg. Wel is het verstandig te lezen wat er over de risico's staat en vragen te stellen over wat onduidelijk is. Voor hulpverleners en instellingen betekent het dat zij hun risico moeten afdekken met een verzekering en met goede zorg, niet met voorwaarden.