Artikel 7:98 BW: Verrekening bij ontbinding is altijd dwingend

Van de regel dat er bij ontbinding volledig moet worden verrekend, kan niet ten nadele van de kredietnemer worden afgeweken. Dat is de hele inhoud van dit artikel, en het belang ervan zit in het bereik: deze bescherming geldt voor iedere kredietnemer, ook als hij een onderneming is en de rest van de afdeling in zijn geval van regelend recht is.

Wat er beschermd wordt

De regel waar het om gaat, staat in artikel 7:92 BW: zou een van de partijen door de ontbinding in een betere vermogenspositie komen dan bij voortzetting van de overeenkomst, dan wordt dat verschil volledig verrekend. Daarbij hoort de waarborg dat een beding waarin de kredietgever zelf de waarde van de teruggekregen zaak vaststelt, de wederpartij niet belet die waarde alsnog door de rechter te laten bepalen.

Waarom juist deze regel

Terugname van een gefinancierde zaak is het moment waarop de verhoudingen het scheefst kunnen liggen. De kredietgever heeft het goed weer in handen en heeft al een deel van de prijs ontvangen; de kredietnemer heeft niets meer en soms zelfs nog een restschuld. Zonder dwingende verrekening zou een contract die scheefheid kunnen vastleggen, bijvoorbeeld door te bepalen dat betaalde termijnen vervallen of dat de zaak op een symbolisch bedrag wordt gewaardeerd. Dat is precies wat de wet uitsluit.

Ook tussen ondernemingen

Artikel 7:97 BW maakt de afdeling dwingend zodra een professionele aanbieder contracteert met een particulier. Buiten dat geval kunnen partijen in beginsel afwijkende afspraken maken. Voor de verrekeningsregel geldt die vrijheid niet. Ook een onderneming die een machine op afbetaling koopt, kan dus niet effectief tekenen voor een regeling waarin zij bij terugname haar betaalde termijnen kwijt is.

Wat een afwijkend beding waard is

Een clausule die de verrekening uitsluit of beperkt, kan de kredietgever niet tegen de kredietnemer inroepen. Datzelfde geldt voor een beding waarin de kredietnemer op voorhand instemt met een waardering die niet meer toetsbaar is. De kredietnemer kan zich rechtstreeks op de wet beroepen; hij hoeft niet aan te tonen dat het beding in zijn geval onredelijk uitpakt.

Een transportbedrijf financiert een bestelwagen en raakt achter met de termijnen. De wagen gaat terug. In de voorwaarden staat dat alle betaalde termijnen als gebruiksvergoeding zijn verbruikt en dat de waarde van het voertuig door de financier wordt vastgesteld. Ondanks dat beding kan het bedrijf verlangen dat er volledig wordt verrekend en dat de waarde van de wagen zo nodig door de rechter wordt bepaald.

In de praktijk

Voor de kredietnemer is dit het artikel dat de afrekening na een terugname onaantastbaar maakt: hoe het contract ook luidt, er moet worden verrekend. Voor de kredietgever betekent het dat de waardering van teruggenomen zaken realistisch moet zijn en onderbouwd, want zij kan altijd aan de rechter worden voorgelegd.