Boek 7 Artikel 459 (7:459 BW)

Een onderzoek of behandeling is een privézaak. Artikel 7:459 BW legt vast dat de hulpverlener verrichtingen uitvoert buiten de waarneming van anderen dan de patiënt, tenzij de patiënt daarmee instemt; het gaat dus niet alleen om meekijken, maar ook om meeluisteren naar wat er gebeurt en wordt besproken. Het gaat hier niet om informatie uit het dossier, want dat regelt het beroepsgeheim van artikel 7:457 BW, maar om de fysieke privacy in de spreekkamer, op de behandelkamer en aan het bed.

De hoofdregel

Waarneming door anderen mag alleen met instemming van de patiënt. Het eerste lid spreekt van het geval dat de patiënt 'ermee heeft ingestemd'; de instemming gaat dus aan de waarneming vooraf. Een patiënt kan zijn instemming beperken tot bepaalde personen of tot een bepaald deel van de verrichting, en hij kan haar intrekken.

Wie niet als buitenstaander telt

Twee groepen vallen buiten het verbod. Ten eerste degenen van wie de medewerking beroepshalve nodig is bij de verrichting zelf: de assistent die instrumenten aangeeft, de anesthesist, de verpleegkundige die helpt tillen. Ten tweede degenen wier toestemming voor de verrichting nodig is, zoals de ouders van een jong kind of de vertegenwoordiger van een patiënt die zelf niet kan beslissen; de artikelen 7:450 en 7:465 BW wijzen hen aan.

Ook voor die tweede groep geldt een grens. Kan de hulpverlener door iemand te laten meekijken niet meer geacht worden de zorg van een goed hulpverlener in acht te nemen, dan staat hij het niet toe. Dat kan spelen wanneer de aanwezigheid van een naaste de patiënt belemmert of onveilig maakt, bijvoorbeeld bij een vermoeden van mishandeling.

De uitzondering voor de apotheker

Voor apothekers geldt een bijzondere regel: de plicht om buiten waarneming te werken geldt niet voor zover het gaat om visuele waarneming door anderen. Aan een balie in een openbare ruimte kunnen andere klanten zien dat iemand medicijnen ophaalt. De uitzondering is in de wettekst uitdrukkelijk beperkt tot visuele waarneming; voor andere vormen van waarneming door anderen bevat het eerste lid geen uitzondering voor de apotheker.

Opnames en waarneming op afstand

Het artikel spreekt in het algemeen van waarneming door anderen en maakt geen onderscheid naar de manier waarop dat gebeurt. Ook wie een verrichting via een camera, een videoverbinding of een opname kan volgen, neemt haar waar. Voor het opnemen van een verrichting of het rechtstreeks uitzenden ervan naar een andere ruimte is dus eveneens instemming van de patiënt nodig, tenzij het gaat om iemand die tot een van de uitgezonderde groepen behoort.

Een voorbeeld. Een fysiotherapeut behandelt patiënten in een grote oefenruimte waarin tegelijk andere patiënten met hun oefeningen bezig zijn. Wil hij bij een patiënt een onderzoek doen waarbij die zich gedeeltelijk moet ontkleden, dan doet hij dat buiten het zicht en gehoor van de anderen in de ruimte, tenzij de patiënt ermee instemt dat het daar gebeurt. Een collega die hij nodig heeft om bij het onderzoek te assisteren, mag wel aanwezig zijn.

In de praktijk

Voor patiënten is de kern dat zij mogen bepalen wie erbij is, ook als het gaat om familie. Voor hulpverleners betekent het artikel dat de vraag naar instemming wordt gesteld vóórdat anderen kunnen meekijken of meeluisteren. En in instellingen waar bedden bij elkaar staan of waar in gedeelde ruimten wordt behandeld, vraagt dit artikel om voorzieningen die verrichtingen en gesprekken afschermen.