Artikel 7:91 BW: Voorlopig bevel tot teruggave tijdens de procedure

Procedures duren, en een gefinancierde zaak kan in die tijd in waarde dalen of verdwijnen. Dit artikel geeft de kredietgever die een vordering tot ontbinding van de kredietovereenkomst of tot teruggave van de zaak heeft ingesteld, de mogelijkheid om alvast een rechterlijk bevel tot teruggave bij voorraad te krijgen. Voorwaarde is dat hij voldoende belang heeft bij een onverwijlde voorziening.

Wat bij voorraad betekent

Bij voorraad wijst hier op het voorlopige karakter van het bevel. Het wordt gegeven terwijl de vordering tot ontbinding of teruggave nog loopt, en het loopt vooruit op de beslissing daarover: de kredietgever krijgt de zaak alvast terug zonder dat daarmee vaststaat dat hij in de hoofdzaak gelijk krijgt. Daar staat tegenover dat hij het risico draagt: wordt zijn vordering later afgewezen, dan moet hij de gevolgen ongedaan maken en kan hij schadeplichtig zijn.

De voorwaarde: voldoende belang bij spoed

Het bevel is geen automatisme. De rechter kijkt of er werkelijk een dringend belang is bij een onmiddellijke voorziening. Dat kan het geval zijn als de zaak snel in waarde daalt, als er aanwijzingen zijn dat zij wordt verwaarloosd of verplaatst, of als de kredietnemer haar in strijd met artikel 7:87 BW aan een ander in gebruik heeft gegeven. Enkel het feit dat er een achterstand is, is niet genoeg: dat rechtvaardigt de gewone procedure, niet de spoedvoorziening.

Het verband met de hoofdvordering

Het bevel kan alleen worden gevraagd wanneer er ook een rechtsvordering tot ontbinding of tot teruggave loopt. Het is dus een voorziening binnen een lopend geschil en geen zelfstandige route om de zaak op te halen. Buiten de rechter om kan de kredietgever de zaak niet terughalen; hij kan haar volgens artikel 7:90 BW wel schriftelijk terugvorderen en afwachten of de kredietnemer haar afgeeft.

Een leasemaatschappij ontdekt dat een gefinancierde bestelwagen te koop staat op een handelssite terwijl de termijnen al maanden niet zijn betaald. Zij vordert ontbinding en teruggave en vraagt daarbij een bevel tot teruggave bij voorraad. Het risico dat het voertuig verdwijnt voordat de zaak is behandeld, is hier het belang bij een onverwijlde voorziening.

De positie van de kredietnemer

De kredietnemer staat niet machteloos. Hij kan aanvoeren dat de kredietgever volgens de kredietovereenkomst niet tot terugvordering bevoegd is. Een beroep op artikel 7:81 BW helpt hem maar ten dele: het eerste lid noemt een vordering op grond van artikel 7:91 BW juist als een van de gevallen waarin afgifte wél kan worden gevorderd. Voor de consument blijft daarmee de grens uit het tweede lid over: is meer dan drie vierde van de kredietsom afgelost, dan kan afgifte niet meer worden gevorderd, behalve bij een doorlopend krediet. Ook kan hij zich beroepen op zijn recht om de zaak onder zich te houden zolang hem nog een terugbetaling toekomt; dat recht geeft artikel 7:94 BW. En heeft hij de zaak eenmaal afgegeven, dan kan hij haar op grond van artikel 7:95 BW nog terugkrijgen door de achterstand te voldoen.

In de praktijk

Voor de kredietgever is dit artikel vooral van belang bij zaken die mobiel of snel verhandelbaar zijn. Hij zal het spoedeisende belang concreet moeten maken en niet kunnen volstaan met de stelling dat er niet wordt betaald. Voor de kredietnemer betekent het dat een dagvaarding tot teruggave sneller gevolgen kan hebben dan hij verwacht, en dat het loont om meteen te reageren in plaats van de uitspraak af te wachten.