Boek 7 Artikel 433 (7:433 BW)

Een agent kan zijn provisie alleen controleren als hij weet wat er in zijn gebied is verkocht. Artikel 7:433 BW regelt daarom twee dingen: de principaal moet periodiek schriftelijk afrekenen en toelichten hoe hij aan het bedrag komt, en de agent kan inzage vragen in de stukken waarop die berekening berust. Zo wordt voorkomen dat de agent volledig afhankelijk is van wat de principaal hem uit eigen beweging vertelt.

De opgave en de termijn

Na afloop van iedere maand moet de principaal schriftelijk opgeven welke provisie over die maand verschuldigd is, met vermelding van de gegevens waarop de berekening berust. Een kaal bedrag volstaat dus niet; de agent moet kunnen narekenen welke orders en welke bedragen zijn meegenomen. De opgave moet er zijn voor het einde van de volgende maand. Partijen mogen schriftelijk afspreken dat er per twee of per drie maanden wordt afgerekend, maar niet dat de opgave helemaal achterwege blijft.

Recht op inzage

De agent mag verlangen dat de principaal hem de nodige bewijsstukken laat inzien. Dat recht is bewust begrensd: hij kan inzage vragen, maar geen afgifte van stukken. Hij mag zich bovendien laten bijstaan door een deskundige, op zijn eigen kosten. Die deskundige moet door de principaal worden aanvaard; weigert de principaal, dan kan de agent de voorzieningenrechter van de bevoegde rechtbank vragen er een te benoemen.

Inzage door een derde

Partijen kunnen schriftelijk afspreken dat niet de agent zelf, maar een derde de stukken bekijkt. Dat is een praktische oplossing wanneer de administratie gevoelige gegevens bevat over andere afnemers of over marges. Vervult die derde zijn taak niet, dan wijst de voorzieningenrechter een vervanger aan, zodat de controle niet vastloopt op de persoon die partijen ooit hebben gekozen.

Geheimhouding

Tegenover die openheid staat een plicht tot vertrouwelijkheid. Wat de agent en de ingeschakelde deskundige of derde bij de inzage te zien krijgen, moeten zij geheimhouden. Het vierde lid maakt daarop één uitzondering in de verhouding tot de agent: de deskundige en de derde hoeven niets voor hem achter te houden voor zover het gaat om de gegevens die op grond van het eerste lid in de opgave thuishoren. Andere bedrijfsgegevens die zij bij de inzage tegenkomen, blijven ook tegenover de agent vertrouwelijk.

Een voorbeeld. Een agent vermoedt dat de principaal orders uit zijn gebied rechtstreeks afhandelt zonder ze mee te tellen. Hij vraagt inzage in de verkoopadministratie over dat gebied. De principaal weigert de door hem voorgestelde accountant; de agent laat er dan een benoemen door de voorzieningenrechter. Wat die accountant over andere gebieden ziet, mag hij niet doorvertellen, maar wat over de provisie van deze agent gaat wel.

In de praktijk

Voor de agent is de opgave het startpunt van elke discussie over geld: bewaar ze, leg ze naast de eigen administratie en reageer schriftelijk als er iets ontbreekt. Blijft de opgave uit, dan is dat op zichzelf al een tekortkoming waarop hij de principaal kan aanspreken. Voor de principaal kan het lonen de afrekening zo in te richten dat per order zichtbaar is waarop de berekening rust; dat maakt een inzagetraject minder snel nodig.