Boek 7 Artikel 438 (7:438 BW)

Een agentuurovereenkomst draait om de persoon van de agent: zijn contacten, zijn kennis van het gebied, zijn manier van verkopen. Artikel 7:438 BW trekt daaruit twee verschillende conclusies. Overlijdt de agent, dan eindigt de overeenkomst zonder meer. Overlijdt de principaal, dan gaat de samenwerking in beginsel door, maar krijgen beide kanten gedurende een beperkte periode het recht om er alsnog uit te stappen.

Bij overlijden van de handelsagent

Sterft de agent, dan houdt de overeenkomst op. Dat is de hoofdregel: zijn erfgenamen zetten de agentuur niet voort en de principaal kan hen daartoe niet verplichten. Partijen mogen in de overeenkomst iets anders afspreken, bijvoorbeeld dat de agentuur bij het overlijden van de agent doorloopt of pas onder bepaalde voorwaarden eindigt. Zonder zo'n afspraak past het einde bij het persoonlijke karakter van het werk. Wat al is verdiend, blijft wel bestaan: aanspraken op provisie die tijdens de looptijd zijn ontstaan, en ook provisie voor orders die op zijn werk zijn terug te voeren, vallen in zijn nalatenschap.

Bij overlijden van de principaal

Bij de dood van de principaal ligt het anders. De onderneming gaat vaak gewoon door en de agent kan zijn werk blijven doen. Het tweede lid geeft zowel de erfgenamen als de agent de bevoegdheid de overeenkomst te beëindigen. De wet verbindt die bevoegdheid niet aan een bepaalde reden; zij is wel gebonden aan een periode van negen maanden na het overlijden en aan een opzegtermijn van vier maanden. Die termijn van vier maanden geldt ongeacht hoe lang de samenwerking al duurde.

Wie namens de nalatenschap opzegt

Wordt de nalatenschap van de principaal wettelijk verdeeld, dan komt de bevoegdheid tot opzeggen niet toe aan de erfgenamen gezamenlijk, maar aan de echtgenoot of geregistreerde partner van de overledene. Artikel 4:13 BW wijst die verdeling aan.

De termijn van negen maanden

Die negen maanden vormen een vervaltermijn voor dit bijzondere opzegrecht. Wordt er in die periode niets gedaan, dan loopt de agentuur gewoon door en gelden vanaf dat moment weer de normale regels: opzeggen kan dan alleen nog volgens artikel 7:437 BW, met de termijn die bij de duur van de samenwerking hoort.

Een voorbeeld. Een agent werkt al twaalf jaar voor een eenmanszaak. De eigenaar overlijdt en zijn partner zet het bedrijf voort. Zij ziet de samenwerking niet zitten en zegt vier maanden na het overlijden op met een termijn van vier maanden; dat mag. Had zij gewacht tot een jaar na het overlijden, dan was zij gebonden aan de langere termijn die bij twaalf jaar samenwerking hoort.

In de praktijk

Voor erfgenamen is dit een van de eerste dingen om na te lopen bij een overgenomen onderneming: lopen er agentuurovereenkomsten, en hoe lang is het geleden dat het overlijden plaatsvond. Voor de agent geldt dat de dood van zijn opdrachtgever geen automatisch einde is; hij houdt zijn rechten, maar moet er wel rekening mee houden dat er negen maanden lang een verkorte uitweg openstaat. Eindigt de agentuur door het overlijden zelf of door een opzegging van de erfgenamen, dan blijven aanspraken die bij het einde horen, zoals de vergoeding voor opgebouwde klanten, gewoon overeind. Zegt de agent zelf op, dan is die vergoeding volgens artikel 7:442 BW in beginsel niet verschuldigd, tenzij zijn vertrek wordt gerechtvaardigd door omstandigheden die aan de principaal zijn toe te rekenen, of door zijn leeftijd, invaliditeit of ziekte, waardoor doorwerken redelijkerwijs te veel van hem gevraagd is.