Boek 7 Artikel 315 (7:315 BW)

Land dat aan een sloot, beek of ander water ligt, verandert langzaam van vorm. Er komt grond bij door aanslibbing, of er gaat grond af doordat de oever afkalft. Dit artikel beantwoordt de vraag wat dat betekent voor het gepachte: voor de omvang van land dat langs water ligt gelden de regels uit het zakenrecht van Boek 5 over de grens van percelen aan water, tenzij de verpachter gebonden is aan een grens die volgens de regels van dat boek is vastgelegd.

Waarom dit geregeld moest worden

De pachter gebruikt het land jarenlang en soms tientallen jaren. In die tijd kan de oever merkbaar verschuiven. Zonder regel zou telkens de vraag opkomen of de aangegroeide strook nu wel of niet bij het gepachte hoort. De wet sluit daarvoor aan bij het algemene zakenrecht.

De hoofdregel

In beginsel volgt het gepachte de eigendomsgrens zoals die van rechtswege langs het water loopt. Groeit het perceel aan, dan groeit het gepachte in beginsel mee; verdwijnt er grond in het water, dan is die ook voor het gepachte verloren. Twee gevallen laten de grens juist op haar plaats: opzettelijke drooglegging en een tijdelijke overstroming. Een overstroming telt pas als niet-tijdelijk wanneer het land tien jaar later nog onder water staat en met droogleggen nog geen begin is gemaakt. De pachter en de verpachter hoeven daarvoor niets af te spreken: het volgt uit de wet.

De uitzondering: een vastgelegde grens

Is de grens volgens de regels van Boek 5 vastgelegd en is de verpachter daaraan gebonden, dan geldt die vaste grens. Dat kan langs twee wegen: de eigenaars van land en water leggen de grens zelf vast bij notariële akte die binnen veertien dagen wordt ingeschreven, of de rechter legt haar vast op vordering van een van hen, wat vooral speelt als zij er onderling niet uitkomen. Beide vormen binden de verpachter en daarmee de omvang van het gepachte. De natuurlijke verschuiving speelt dan geen rol meer: de omvang van het gepachte verandert niet door aanwas of afslag.

• Kijk in het pachtcontract. Staat er een oppervlakte of een kaart bij, dan is die het uitgangspunt van het gesprek.
• Kijk naar de kadastrale situatie. Is de grens ooit formeel vastgelegd, dan gaat die voor.
• Leg veranderingen vast. Maak bij zichtbare verschuiving van de oever foto's of laat de situatie opmeten, zodat later kan worden nagegaan hoe de grens zich heeft ontwikkeld.

Een voorbeeld: een pachter gebruikt al twintig jaar een perceel langs een riviertje. Aan de ene kant is een strook aangeslibd die hij is gaan maaien. Is er geen vastgelegde grens, dan hoort die strook in beginsel bij het gepachte. Ligt er wel een formeel vastgelegde grens waaraan de verpachter gebonden is, dan blijft de omvang van het gepachte wat zij was.

In de praktijk

Dit is een technische bepaling die pas gaat leven bij een geschil over oppervlakte, bij een bedrijfsovername of bij het einde van de pacht. Het loont om bij het aangaan van de pacht vast te leggen wat precies is verpacht, met een kaart en een oppervlakte, en om bij zichtbare verandering van de oever tijdig met elkaar te bespreken wat dat betekent.