Boek 7 Artikel 618 (7:618 BW)

Soms wordt er gewerkt zonder dat over het loon iets is vastgelegd: iemand begint met werken en het contract komt later, of nooit. Dat betekent niet dat er niets verschuldigd is. Dit artikel bepaalt dat de werknemer dan aanspraak heeft op het loon dat ten tijde van het sluiten van de overeenkomst gebruikelijk was voor werk zoals het overeengekomene. Bestaat zo'n maatstaf niet, dan wordt het loon naar billijkheid bepaald, met inachtneming van de omstandigheden van het geval.

Wanneer het artikel in beeld komt

Het gaat om de situatie waarin geen loon is vastgesteld. Er is dus wel een arbeidsovereenkomst — arbeid, in dienst van een ander, gedurende zekere tijd, tegen loon — maar de hoogte daarvan is niet bepaald. Dat de tegenprestatie loon is, hoeft niet uitdrukkelijk te zijn afgesproken; wie werk laat verrichten in een verhouding als bedoeld in artikel 7:610 BW, kan zich er niet op beroepen dat het gratis was omdat er geen bedrag is genoemd.

De eerste maatstaf: het gebruikelijke loon

Er wordt gekeken naar wat gebruikelijk was op het moment van het sluiten van de overeenkomst voor werk van deze soort. Dat vraagt om een vergelijking met wat anderen in vergelijkbare functies bij vergelijkbare werkgevers in die periode verdienden. Een toepasselijke collectieve arbeidsovereenkomst, functieschalen in de branche of de beloning van collega's zijn daarbij de meest voor de hand liggende aanknopingspunten.

De tweede maatstaf: naar billijkheid

Ontbreekt zo'n gebruikelijke maatstaf, bijvoorbeeld omdat het werk uniek is of nieuw, dan wordt een loon bepaald dat gezien de omstandigheden billijk is. Daarbij tellen zaken als de aard en zwaarte van het werk, de ervaring van de werknemer, de omvang van het dienstverband en wat er verder tussen partijen is voorgevallen. Het is een open maatstaf, en juist daarom loont het om bewijs te verzamelen over wat er feitelijk is gedaan.

Wat dit niet regelt

Het artikel bepaalt de hoogte, niet de vorm of het moment van betaling. In welke vormen loon mag worden vastgesteld staat in artikel 7:617 BW, en dat het op tijd moet worden betaald in artikel 7:616 BW. Ook geldt onverkort het wettelijk minimumloon: een gebruikelijk of billijk loon kan daar nooit onder liggen, ongeacht wat gangbaar is in een sector.

Hoe pakt dat uit in de praktijk? Iemand begint als hulp in een winkel; er wordt alleen gezegd dat het 'wel goed komt' met de betaling. Na twee maanden ontstaat er discussie. Hij heeft aanspraak op het loon dat destijds voor dit soort winkelwerk gebruikelijk was, in de praktijk vaak het bedrag uit de toepasselijke collectieve arbeidsovereenkomst. Is er geen bruikbare maatstaf, dan wordt gekeken naar wat gezien zijn taken, uren en ervaring billijk is.

In de praktijk

• Geen bedrag is geen gratis werk. Zonder afspraak is nog steeds loon verschuldigd.
• Zoek de maatstaf. Een toepasselijke collectieve arbeidsovereenkomst is meestal het sterkste aanknopingspunt.
• Leg je uren vast. Bij een billijkheidsoordeel telt wat je feitelijk hebt gedaan.