Artikel 7:922 BW: Dwingend karakter van de franchisebepalingen ondanks rechtskeuze

Artikel 7:922 BW is de sluitsteen van de franchisetitel. Het bepaalt dat van de bepalingen van deze titel niet ten nadele van in Nederland gevestigde franchisenemers kan worden afgeweken, en dat een beding dat in strijd is met de bepaling over goodwill en het non-concurrentiebeding nietig is. Het artikel sluit af met de woorden 'ongeacht het recht dat de franchiseovereenkomst beheerst'. Zonder dit artikel zouden de andere bepalingen in contracten eenvoudig kunnen worden weggeschreven.

Voor wie geldt de bescherming

De bescherming knoopt aan bij de vestigingsplaats van de franchisenemer, niet bij zijn nationaliteit. De wettekst noemt de franchisegever in dit verband niet: of die in Nederland of daarbuiten is gevestigd, maakt voor de omschrijving van de beschermde groep geen verschil. Bepalend is of de franchisenemer in Nederland is gevestigd.

Wat semidwingend recht betekent

De hoofdregel is eenzijdig dwingend, ook wel semidwingend genoemd: afwijken mag alleen als het in het voordeel van de franchisenemer is. Ruimere informatie, langere reactietermijnen, meer ondersteuning of een gunstiger goodwillregeling zijn dus toegestaan. Een beding dat de positie van de franchisenemer verslechtert ten opzichte van de wet, is buiten artikel 7:920 BW vernietigbaar: het geldt zolang de franchisenemer er geen beroep op doet, en hij moet dat beroep dus zelf inroepen. Die bevoegdheid komt alleen hem toe; de franchisegever kan zich niet op de vernietigbaarheid beroepen.

Nietigheid bij goodwill en concurrentiebeding

Voor bedingen die in strijd zijn met artikel 7:920 BW gaat de wet een stap verder: die zijn nietig. Nietig betekent dat het beding van rechtswege geen werking heeft; er hoeft niemand een beroep op vernietiging te doen en er geldt geen termijn waarbinnen dat moet gebeuren. Een non-concurrentiebeding dat langer duurt dan een jaar of dat een groter gebied bestrijkt dan waar de franchisenemer heeft gewerkt, kan de franchisegever dus in het geheel niet inroepen.

De rechtskeuze

Partijen mogen in een internationaal contract in beginsel kiezen welk recht van toepassing is. Met de slotwoorden 'ongeacht het recht dat de franchiseovereenkomst beheerst' stelt de wetgever aan die keuzevrijheid een grens, zodat de bescherming van de titel niet met één verwijzing naar een ander rechtsstelsel opzij kan worden gezet. Voor een beding dat met artikel 7:920 BW in strijd is, geldt de nietigheid in ieder geval welk recht partijen ook hebben gekozen. Wat de bepaling niet regelt, is welke rechter of welk scheidsgerecht over een geschil oordeelt.

Een voorbeeld. Een Nederlandse ondernemer tekent bij een buitenlandse formule een contract waarin staat dat het recht van een ander land geldt, dat de franchisegever geen jaarlijkse verantwoording over opslagen hoeft af te leggen en dat een concurrentieverbod van drie jaar geldt voor heel Europa. Het concurrentieverbod is nietig, want het overschrijdt zowel de toegestane duur als het toegestane gebied, en dat gevolg treedt in welk recht partijen ook kiezen. De uitsluiting van de jaarlijkse verantwoording valt niet onder artikel 7:920 BW; voor zo'n beding geldt niet de nietigheid, maar de vernietigbaarheid die bij de hoofdregel hoort.

In de praktijk

Lees een franchisecontract altijd naast de wettelijke regels en ga per bepaling na of zij de franchisenemer minder geeft dan de wet. Is dat zo, dan hoeft daarover niet te worden onderhandeld: de franchisenemer kan zo'n bepaling vernietigen, en botst zij met artikel 7:920 BW dan heeft zij van meet af aan geen werking. Voor franchisegevers is dit een reden om standaardcontracten die in meerdere landen worden gebruikt, voor de Nederlandse markt apart te toetsen.