Boek 7 Artikel 48 (7:48 BW)

Een erfgenaam kan zijn nalatenschap als geheel verkopen zonder de goederen stuk voor stuk op te sommen. Wat de koper dan koopt, is de positie van de erfgenaam met alles wat daarbij hoort. Dit artikel bepaalt waarvoor de verkoper in zo'n geval instaat en hoe partijen met elkaar afrekenen over wat er al is binnengekomen of betaald.

Waarvoor de verkoper instaat

Verkoopt iemand een nalatenschap zonder de goederen afzonderlijk te noemen, dan staat hij alleen in voor zijn hoedanigheid van erfgenaam. Hij garandeert dus dat hij werkelijk erfgenaam is en dat hij die positie kan overdragen. Hij garandeert niet wat er precies in de nalatenschap zit of hoeveel die waard is. De koper koopt in zoverre een pakket met onzekere inhoud, en dat is in de prijs verdisconteerd.

Afrekenen over wat de verkoper al ontving

Heeft de verkoper vruchten genoten, een vordering uit de nalatenschap geïnd of goederen uit de nalatenschap verkocht, dan moet hij dat aan de koper vergoeden. Wanneer hij dat deed maakt niet uit: ook wat hij tussen het sluiten van de koop en de overdracht nog uit de nalatenschap haalt, telt mee. Anders zou hij twee keer profiteren: één keer via de opbrengst en één keer via de prijs die hij voor het geheel ontvangt. De koper krijgt zo alsnog de waarde die uit de nalatenschap is weggevloeid.

Afrekenen over wat de verkoper al betaalde

Het omgekeerde geldt ook. In de onderlinge verhouding tussen partijen komen de schulden en lasten van de nalatenschap voor rekening van de koper; de vergoedingsplicht is daarvan de uitwerking voor wat de verkoper al heeft voldaan. Wat hij aan schulden en lasten heeft betaald, moet de koper hem dus vergoeden. En had de verkoper zelf nog iets van de nalatenschap te vorderen, bijvoorbeeld omdat hij als schuldeiser een aanspraak had, dan moet de koper hem dat voldoen. Tegenover de schuldeisers verandert er niets: zij houden zich aan de erfgenaam, die voor die schulden aansprakelijk blijft. Zo wordt de verkoper niet armer van het feit dat hij intussen orde op zaken heeft gesteld.

Een voorbeeld

Iemand erft van een oom en verkoopt de hele nalatenschap aan een neef, zonder inventaris. Vóór de verkoop had de erfgenaam al een openstaande vordering van de oom op een huurder geïnd en een rekening van de uitvaart betaald. Bij de afrekening moet hij het geïnde bedrag aan de neef vergoeden, en moet de neef hem de betaalde uitvaartrekening vergoeden. Blijkt de nalatenschap achteraf minder waard dan gedacht, dan is dat het risico van de koper, want de verkoper stond alleen in voor zijn hoedanigheid.

In de praktijk

Zo'n verkoop komt vooral voor tussen familieleden of bij een erfgenaam die niet zelf met de afwikkeling belast wil worden.

• Leg de peildatum vast waarop de afrekening van baten en lasten begint; dat scheelt discussie.
• Maak een overzicht van wat al is geïnd en betaald, met bewijsstukken.
• Bedenk dat schuldeisers hun eigen positie houden. Een verkoop tussen erfgenaam en koper regelt de onderlinge verhouding, niet automatisch die tegenover derden.
• Schakel een notaris in als er registergoederen bij zitten, want de overdracht daarvan volgt eigen regels.