Boek 7 Artikel 756 (7:756 BW)

Meestal moet je afwachten of iemand zijn afspraak nakomt voordat je kunt ingrijpen. Bij aanneming van werk kan dat te laat zijn: als een half afgebouwd huis stilligt, wordt de schade elke week groter. Dit artikel maakt het daarom mogelijk dat de rechter de overeenkomst al vóór de oplevering geheel of gedeeltelijk ontbindt, zodra waarschijnlijk wordt dat het misgaat.

Wanneer de opdrachtgever kan ingrijpen

Wordt vóór het afgesproken tijdstip van oplevering waarschijnlijk dat het werk niet op tijd of niet behoorlijk zal worden opgeleverd, dan kan de opdrachtgever ontbinding vorderen. Er hoeft dus nog geen termijn te zijn verstreken en er hoeft nog geen gebrek te zijn. Voldoende is dat het waarschijnlijk wordt: het werk ligt maandenlang stil, of wat er staat wijkt zo sterk af van het bestek dat een behoorlijke oplevering niet meer in zicht is.

Wanneer de aannemer kan ingrijpen

Het tweede lid geeft hetzelfde recht aan de aannemer, in twee gevallen. Het eerste is dat waarschijnlijk wordt dat de opdrachtgever zijn verplichtingen niet op tijd of niet behoorlijk zal nakomen, bijvoorbeeld doordat termijnbetalingen structureel uitblijven. Het tweede is dat de aannemer het werk niet zal kunnen uitvoeren door een omstandigheid die hem niet kan worden toegerekend.

De rechter bepaalt de gevolgen

Anders dan bij een gewone ontbinding buiten rechte loopt deze weg altijd via de rechter, en die krijgt een ruime bevoegdheid. Hij bepaalt de gevolgen van de ontbinding en kan er voorwaarden aan verbinden. Dat past bij een half afgemaakt werk: er moet worden afgerekend over wat er al staat, er moeten afspraken komen over materialen en over de vraag wie het werk kan afmaken. Een standaardgevolg past daar niet bij; maatwerk wel.

Een voorbeeld: een aannemer die een woning verbouwt, staakt het werk na de sloop en reageert niet meer op berichten. De oplevering is over twee maanden gepland, maar er gebeurt niets. De opdrachtgever hoeft die twee maanden niet af te wachten en kan de rechter vragen de overeenkomst te ontbinden, zodat hij een ander bedrijf kan inschakelen. De rechter kan daarbij bepalen wat er voor het reeds verrichte werk moet worden betaald.

Verschil met opzegging

De opdrachtgever heeft daarnaast het recht om de overeenkomst op te zeggen, geregeld in artikel 7:764 BW. Dat kan altijd en zonder reden, maar hij moet dan wel afrekenen op de manier die dat artikel voorschrijft. Ontbinding op grond van dit artikel gaat over een dreigende tekortkoming en leidt tot gevolgen die de rechter bepaalt. Wie zomaar van de overeenkomst af wil, kiest de eerste weg; wie ingrijpt omdat het misgaat, kiest de tweede.

In de praktijk

Voor de opdrachtgever: verzamel bewijs waaruit blijkt dat het misgaat, zoals foto's, een planning en berichten waarin om voortgang wordt gevraagd, want de rechter moet kunnen vaststellen dat een behoorlijke oplevering onwaarschijnlijk is geworden. Voor de aannemer: blijven betalingen uit, wacht dan niet tot het werk klaar is, maar overweeg deze weg. Voor beiden geldt dat een gedeeltelijke ontbinding mogelijk is, zodat het deel dat goed is gegaan in stand blijft.