Artikel 7:89 BW: Eigendomsovergang bij doorlopend goederenkrediet

Bij doorlopend goederenkrediet krijgt de kredietnemer telkens opnieuw zaken in gebruik binnen één kredietlimiet. Dat maakt onduidelijk wanneer een bepaalde zaak nu eigenlijk is betaald. Dit artikel geeft daarvoor een regel: de voorbehouden eigendom gaat van rechtswege over, en een pandrecht op de gefinancierde zaak eindigt van rechtswege, zodra de kredietnemer voor die zaak zoveel heeft afgelost als de contante prijs minus wat hij er contant voor heeft betaald.

Waarom er een regel nodig is

Bij een gewone koop op afbetaling is het eenvoudig: is de laatste termijn voldaan, dan is de zaak van de koper. Bij een doorlopend krediet lopen aankopen door elkaar heen en groeit de ruimte weer aan naarmate er wordt afgelost. Zonder regel zou de kredietgever de eigendom van een jaren geleden aangeschafte zaak kunnen blijven voorbehouden zolang er nog iets openstaat, hoeveel er inmiddels ook is betaald. Dat sluit de wet uit.

Het bedrag dat telt

Maatstaf is de contante prijs van de zaak, verminderd met de contante betaling die daarvoor is gedaan. Is er niets contant betaald, dan telt de volle contante prijs. Zodra de kredietnemer aan aflossingen dat bedrag heeft voldaan, is de zaak van hem en vervalt een daarop gevestigd pandrecht. Er is geen verklaring of medewerking van de kredietgever voor nodig: het gebeurt van rechtswege.

De volgorde van toerekening

Omdat er meerdere zaken kunnen zijn, bepaalt de wet ook hoe aflossingen worden toegerekend. Dat gebeurt in dezelfde volgorde als waarin het genot van de zaken is begonnen, of waarin zij op grond van het krediet zijn aangeschaft. De oudste aankoop wordt dus als eerste afbetaald. Zo is er altijd een objectieve manier om vast te stellen welke zaak inmiddels vrij is, ook als de kredietnemer daar zelf nooit over heeft nagedacht.

Iemand koopt bij een postorderbedrijf met een doorlopende betaalregeling eerst een fornuis en een halfjaar later een televisie. Zijn maandelijkse aflossingen gaan eerst naar het fornuis. Zodra hij daarvoor de contante prijs heeft voldaan, is het fornuis van hem, ook al staat er voor de televisie nog een bedrag open. Het bedrijf kan het fornuis dan niet meer als zijn eigendom terugvorderen.

Hoe dit doorwerkt

De regel heeft ook gevolgen voor terugname. Artikel 7:81 BW bepaalt dat afgifte alleen kan worden gevorderd van een zaak waarop nog een eigendomsvoorbehoud of pandrecht rust. Is de eigendom door dit artikel al overgegaan, dan is die weg voor de kredietgever afgesloten en blijft alleen de gewone invordering van het openstaande bedrag over.

In de praktijk

Voor de kredietnemer loont het om bij te houden wat er wanneer is aangeschaft en tegen welke contante prijs. Met die gegevens en de volgorderegel kan hij nagaan welke zaken al van hem zijn. Voor de kredietgever betekent het dat de administratie per zaak op orde moet zijn, want een pandrecht of eigendomsvoorbehoud dat volgens deze regel is geëindigd, herleeft niet.