Boek 7 Artikel 140 (7:140 BW)

Deze slotbepaling van de titel over pandbelening zegt in één zin hoeveel ruimte er is om andere afspraken te maken: van deze titel kan niet ten nadele van de pandbelener worden afgeweken. Alles wat de regeling hem geeft, staat daarmee vast. Afspraken die zijn positie verzwakken, kan hij vernietigen, ook als hij ze heeft ondertekend.

Voor wie geldt dit

De bescherming is er voor de pandbelener, en dat is per definitie een particulier: de titel geldt alleen als hij een natuurlijk persoon is die niet voor beroep of bedrijf handelt. Het pandhuis kan zich niet op deze bepaling beroepen. Afwijken ten gunste van de klant mag wel: een langere termijn, een lagere vergoeding of ruimere mogelijkheden tot verlenging blijven gewoon geldig.

Wat er allemaal onder valt

Het gaat om de hele titel, niet om enkele bepalingen. In de praktijk betekent dat onder meer het volgende.

• De informatie vooraf: het maandpercentage en de lengte van de termijn moeten kenbaar zijn voordat de klant gebonden is.
• De vorm en inhoud van de overeenkomst, met daarin onder meer het totaalbedrag dat aan het einde van de termijn moet worden betaald.
• De minimumtermijn van twee maanden en het recht om de zaak gedurende die termijn op elk moment op te halen tegen betaling.
• Het maximum aan de vergoeding, waarin alle kosten meetellen die het pandhuis rekent.

- Het ontbreken van een restschuld wanneer de klant niet aflost.

Wat een strijdig beding waard is

Omdat de regeling uitsluitend hem beschermt, is een afwijkend beding niet vanzelf krachteloos maar vernietigbaar: hij moet de vernietiging inroepen. Daarvoor hoeft hij niet naar de rechter; een verklaring aan het pandhuis is genoeg, en hij kan zich er ook bij wijze van verweer op beroepen zodra het pandhuis het beding inroept. Voorbeelden van bedingen die ten nadele van de klant afwijken, zijn een termijn korter dan twee maanden, een beding dat de zaak pas op de einddatum vrijgeeft, kosten die boven het wettelijk maximum uitkomen en een clausule waarin een tekort alsnog op de klant wordt verhaald.

Voorbeeld: in de voorwaarden van een pandhuis staat dat het voorwerp pas op de einddatum kan worden opgehaald. Die bepaling gaat ten koste van de klant, omdat de wet hem het recht geeft zijn zaak gedurende de hele termijn op te halen; hij kan haar daarom vernietigen. Zodra hij dat doet, mag hij zijn zaak eerder ophalen tegen het bedrag dat op dat moment volgens de overeenkomst verschuldigd is, binnen het maximum dat voor de vergoeding geldt.

In de praktijk

Een verwijzing naar de algemene voorwaarden of naar een handtekening verandert hieraan niets. De vraag die telt is of het beding u minder geeft dan de wet; is dat zo, dan telt de wet. Bewaar uw exemplaar van de overeenkomst, want daaruit blijkt wat er is afgesproken en dus ook waar het van de regeling afwijkt. Voor het pandhuis betekent deze bepaling dat voorwaarden die de klant minder geven dan de wet, tegenover hem niet af te dwingen zijn zodra hij zich op de vernietigbaarheid beroept.