Artikel 7:921 BW: Instemming van franchisenemers bij wijziging van de formule

Artikel 7:921 BW geeft franchisenemers een stem bij ingrijpende plannen van de franchisegever. Wil die met een beroep op het contract de formule wijzigen, of wil hij zelf of via een ander een afgeleide formule gaan exploiteren zonder het contract aan te passen, dan heeft hij daarvoor vooraf instemming nodig zodra dat plan de franchisenemers financieel boven een bepaald niveau raakt. Dit is het zogenoemde instemmingsrecht, en het is voor de franchisenemer een van de sterkste bepalingen van de titel.

Wanneer is instemming nodig

Vier situaties brengen de instemmingseis in beeld. De franchisegever verlangt met het oog op het plan een investering van de franchisenemer; hij voert een vergoeding, opslag of andere financiële bijdrage in of wijzigt die ten nadele van de franchisenemer; hij verlangt dat de franchisenemer andere kosten voor zijn rekening neemt; of hij kan redelijkerwijs voorzien dat de uitvoering van het plan omzetverlies oplevert bij de franchisenemer. In al die gevallen geldt de eis pas als het bedrag of het verlies uitstijgt boven een niveau dat in de franchiseovereenkomst is bepaald: een drempel die partijen zelf afspreken.

Wie moet instemmen

De wet geeft twee wegen. Ofwel een meerderheid van de in Nederland gevestigde franchisenemers die met deze franchisegever een overeenkomst over deze formule hebben, stemt in. Ofwel elke individuele franchisenemer die op een van de genoemde manieren door het plan wordt geraakt, stemt in. Welke weg wordt gevolgd, is aan de franchisegever, maar de gekozen weg moet volledig worden afgelegd: bij de tweede route is instemming van één betrokken franchisenemer niet genoeg, ze moeten er allemaal mee akkoord zijn.

Als de drempel niet in het contract staat

Het tweede lid bevat de scherpste regel van het artikel. Ontbreekt in de franchiseovereenkomst de bepaling van het niveau, dan is instemming altijd vereist, hoe klein de investering, de bijdrage, de kosten of het omzetverlies ook zijn. Een franchisegever die geen drempel heeft afgesproken, kan dus geen enkele kostenverhogende wijziging doordrukken zonder de franchisenemers erin te kennen. Dat maakt het opnemen van een reëel drempelniveau voor beide partijen belangrijk.

Een voorbeeld. Een keten wil alle vestigingen laten verbouwen in een nieuwe huisstijl en rekent daarvoor per vestiging een forse investering. In het contract staat geen drempelbedrag. De franchisegever heeft dan vooraf instemming nodig, ofwel van de meerderheid van de Nederlandse franchisenemers, ofwel van ieder van hen die de verbouwing moet betalen. Begint hij zonder die instemming, dan mist zijn beroep op de wijzigingsbepaling grond.

Kan hiervan worden afgeweken

Niet ten nadele van franchisenemers die in Nederland zijn gevestigd. Een contractsbepaling waarin de franchisenemer bij voorbaat instemt met alle toekomstige wijzigingen, of waarin het instemmingsrecht wordt uitgesloten, werkt tegenover hem niet. Of die bescherming zich ook laat gelden wanneer partijen buitenlands recht hebben gekozen, is minder zeker: de wet koppelt dat gevolg uitdrukkelijk aan bedingen die botsen met artikel 7:920 BW, en dit artikel valt daarbuiten.

In de praktijk

Voor de franchisenemer is de eerste vraag altijd: staat er een niveau in mijn contract, en wordt dat overschreden. Voor de franchisegever is de les dat een plan zorgvuldig moet worden voorbereid, met een onderbouwing van de kosten en de verwachte omzeteffecten, zodat de franchisenemers een echte afweging kunnen maken. Het instemmingsrecht staat naast de informatieplicht van artikel 7:916 BW: informeren alleen is niet genoeg wanneer instemming vereist is.