- Indien gebondenheid aan een beslissing van een partij of van een derde in verband met inhoud of wijze van totstandkoming daarvan in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn, is die beslissing vernietigbaar.
- Indien de beslissing van een partij of een derde vernietigd wordt, nietig blijkt of niet binnen een aan die partij of derde daartoe te stellen redelijke termijn wordt verkregen, kan de rechter een beslissing geven, tenzij uit de overeenkomst of de aard van de beslissing voortvloeit dat zij op andere wijze moet worden vervangen.
←
Terug 7:903 · Rechten van derden bij een vaststelling over het verleden
Verder 7:905 · Ontbinding van een vaststellingsovereenkomst
→
Boek 7 Artikel 904 (7:904 BW)
Vernietiging van een bindende beslissing van een partij of derde
Wettekst
Toelichting
Partijen kunnen de beslissing over hun geschil overlaten aan een van hen of aan een derde, bijvoorbeeld een deskundige of een geschillencommissie. Dat scheelt tijd en geld, maar het betekent ook dat zij aan de uitkomst vastzitten. Dit artikel geeft daar één uitweg voor: is gebondenheid aan de beslissing onaanvaardbaar naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid, dan is zij vernietigbaar.
De maatstaf is streng
Het gaat niet om de vraag of de beslissing juist is. Een partij die haar simpelweg onjuist of onredelijk vindt, komt er niet mee weg; zij heeft immers zelf ingestemd met deze manier van beslissen. Vereist is dat gebondenheid onaanvaardbaar zou zijn, en dat is een aanmerkelijk zwaardere toets. In de praktijk gaat het om ernstige gebreken die het vertrouwen in de beslissing wegnemen.
Twee ingangen
- De inhoud van de beslissing: zij bevat bijvoorbeeld een fundamentele fout of is zo gebrekkig gemotiveerd dat niet is te volgen waarop zij berust.
- De wijze van totstandkoming: een partij is niet gehoord, essentiële stukken zijn genegeerd, of de beslisser was niet onpartijdig.
Wat er gebeurt als de beslissing wegvalt
Het tweede lid regelt de leemte die dan ontstaat. Wordt de beslissing vernietigd, blijkt zij nietig, of komt zij niet binnen een aan de beslisser gestelde redelijke termijn tot stand, dan kan de rechter zelf een beslissing geven. Dat is niet zo als uit de overeenkomst of uit de aard van de beslissing volgt dat zij op een andere manier moet worden vervangen, bijvoorbeeld doordat er een nieuwe deskundige wordt aangewezen.
Een voorbeeld: partijen laten de omvang van schade vaststellen door een deskundige. Die baseert zijn oordeel uitsluitend op stukken van één partij en hoort de andere niet, terwijl daarom uitdrukkelijk was gevraagd. De benadeelde partij kan dan aanvoeren dat gebondenheid aan die beslissing onaanvaardbaar is, en zo nodig de rechter vragen alsnog te beslissen.
Waarom de drempel hoog ligt
Wie een geschil uit handen geeft, kiest voor een snelle en definitieve uitkomst. Zou elke onvrede tot een volledige herbeoordeling leiden, dan zou de beslissing niet meer zijn dan een tussenstap naar de rechter. De wet laat de gekozen weg daarom in stand, behalve in de gevallen waarin gebondenheid aan de uitkomst onaanvaardbaar zou zijn.
In de praktijk
Spreek vooraf af hoe de beslisser te werk gaat: hoor en wederhoor, termijnen, motivering en de omvang van de opdracht. Dat maakt de beslissing sterker en geeft, als het misgaat, een duidelijke maatstaf. Bij een geschil over een uitkomst is de toets van het eerste lid beslissend: niet of de beslissing juist is, maar of gebondenheid eraan in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn, gelet op inhoud of wijze van totstandkoming.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Hoe goed moet een bindend advies gemotiveerd zijn?
Deskundigen hadden als bindend adviseurs een nieuwe erfpachtcanon vastgesteld; de erfpachter riep de vernietiging van die adviezen in wegens procedurele gebreken. De Hoge Raad overwoog dat in beginsel heeft te gelden dat, naarmate het bindend advies meer het karakter van rechtspraak heeft, de beslissing van bindend adviseurs meer en beter behoort te worden gemotiveerd. Schiet de motivering tekort, dan kan gebondenheid aan het advies naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn en is het advies vernietigbaar. Het arrest geeft de open norm van artikel 7:904 BW haar belangrijkste invulling voor de motivering.
-
Gebrekkig bindend advies: altijd vernietiging?
Appartementseigenaren die erfpachter waren, vochten een canonverhoging aan die op een bindend taxatierapport berustte. De Hoge Raad bevestigde dat de motiveringseisen zwaarder worden naarmate het bindend advies meer het karakter van rechtspraak heeft, en voegde daaraan toe dat het ontbreken van een motivering achteraf nog kan worden geheeld doordat alsnog inzicht in de beslissing wordt gegeven. Ook een schending van hoor en wederhoor maakt gebondenheid niet zonder meer onaanvaardbaar: de rechter toetst steeds aan de maatstaf van artikel 7:904 BW en betrekt daarbij alle omstandigheden van het geval. Het beroep werd verworpen.
-
Wanneer is een bindend advies niet bindend?
Een geschillencommissie had een bindend advies gegeven, waarna de commissie van beroep het geschil opnieuw behandelde omdat tijdig ingediende stukken over het hoofd waren gezien. De Hoge Raad hield vast aan de regel dat een bindend advies alleen opzij kan worden gezet bij ernstige gebreken; niet elke onvolkomenheid is voldoende. Schending van het beginsel van hoor en wederhoor is wel zo'n ernstig gebrek, zodat het geschil in zijn geheel opnieuw mocht worden behandeld. Het arrest laat zien wanneer gebondenheid aan de beslissing van een derde onaanvaardbaar is.
-
Bindend adviseurs die buiten partijen om advies inwinnen
Bindend adviseurs moesten de onderhandse verkoopwaarde van onroerend goed bepalen. Over een juridische kwestie die partijen bij uitstek verdeeld hield achtten zij zichzelf onvoldoende deskundig en wonnen zij advies in bij een externe deskundige, zonder partijen daarover te horen. De Hoge Raad oordeelde dat het essentiële beginsel van hoor en wederhoor meebracht dat de adviseurs partijen in de gelegenheid moesten stellen zich uit te laten over de vraagstelling aan en de bevindingen van die deskundige voordat zij definitief bindend adviseerden. Het arrest maakt concreet welke procedurele zorgvuldigheid artikel 7:904 BW van bindend adviseurs verlangt.
-
Onpartijdigheid van de bindend adviseur
Een accountantskantoor had als bindend adviseur de waarde van een aandelenbelang bepaald en vorderde betaling van zijn honorarium; de wederpartij verweet de adviseurs gebrek aan onpartijdigheid en schending van hoor en wederhoor. De Hoge Raad overwoog dat een partij de bindende kracht van een advies slechts kan aantasten indien gebondenheid daaraan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is in verband met de inhoud of de wijze van totstandkoming. Uit de aard van de opdracht vloeit voort dat bindend adviseurs zich onafhankelijk moeten opstellen tegenover hun opdrachtgevers en in beginsel hoor en wederhoor moeten toepassen, zodat zij in vrijheid en onbevangenheid kunnen oordelen. Een exoneratiebeding kan wel betrekking hebben op die verplichtingen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.