Boek 7 Artikel 42 (7:42 BW)

Het recht van reclame geeft de onbetaalde verkoper een middel tegen de koper, maar niet tegen iedereen. Is de zaak inmiddels bij een ander terechtgekomen die daar niets van kon weten, dan vervalt de bevoegdheid tot terugvordering. Dit artikel beschermt zo het handelsverkeer: wie te goeder trouw iets koopt, hoeft niet te vrezen dat een onbekende leverancier van zijn verkoper het weer komt ophalen.

Wanneer de derde beschermd is

Centraal staat wat de derde kon verwachten: beschermd is hij die 'redelijkerwijs niet behoefde te verwachten dat het recht zou worden uitgeoefend'. Welke omstandigheden daarvoor van belang zijn, wordt per geval beoordeeld; de wet zelf noemt er geen. Bovendien moet hij de zaak 'anders dan om niet' hebben verkregen, dus tegen een tegenprestatie; wie de zaak als geschenk ontving, valt erbuiten.

De wet stelt ook eisen aan de manier van overdragen: het moet gaan om een levering volgens artikel 3:90 lid 1 BW (door verschaffing van het bezit) of volgens artikel 3:91 BW (levering ter uitvoering van een verbintenis tot overdracht onder opschortende voorwaarde, door verschaffing van de macht over de zaak). En zolang de zaak 'in handen van de koper is gebleven', speelt de bescherming niet: dan kan de verkoper zijn recht blijven uitoefenen, ook als de koper de zaak al aan een ander heeft verkocht.

Vruchtgebruik en pand

Het tweede lid breidt de bescherming uit naar wie na de aflevering tegen een tegenprestatie een recht van vruchtgebruik of een pandrecht op de zaak heeft verkregen. Het eerste lid is dan van overeenkomstige toepassing, met al zijn voorwaarden. Ook de vruchtgebruiker of pandhouder is dus alleen beschermd als de zaak niet in handen van de koper is gebleven en als ook voor hem de voorwaarde van het eerste lid over de uitoefening van het recht is vervuld.

De keerzijde voor de verkoper

Voor de onbetaalde verkoper betekent dit dat snelheid ertoe doet. Zodra de koper de zaak doorverkoopt en aflevert aan iemand die van niets weet, is terugvordering bij die derde uitgesloten. Blijft de zaak wel bij de koper, dan blijft de terugvordering mogelijk; de wet knoopt aan bij het uit handen zijn van de zaak.

Een voorbeeld

U levert tien professionele koffiemachines aan een horecagroothandel die niet betaalt. Voordat u kunt reageren, heeft de groothandel er vier verkocht en bezorgd bij restaurants, en twee in vuistpand gegeven aan een financier die ze in zijn eigen opslag heeft laten zetten. Voor de vier machines bij de restaurants strandt uw terugvordering: zij zijn tegen betaling overgedragen aan afnemers die van uw onbetaalde factuur niets hoefden te weten. Voor de twee machines bij de financier hangt het ervan af of hij reden had te verwachten dat u uw recht zou uitoefenen. De vier machines die nog in het magazijn van de groothandel staan, kunt u terugvorderen.

In de praktijk

Het recht van reclame heeft het meeste effect zolang de zaken nog bij de koper zijn.

• Handel snel, zeker bij handelsvoorraden die snel doorstromen.
• Ga na waar de zaken zich bevinden voordat u een verklaring stuurt, en wie ze onder zich heeft.
• Voor kopers geldt het omgekeerde: wijzen de omstandigheden van een aankoop erop dat de leverancier van uw verkoper zijn zaken terug wil, dan kunt u de bescherming van dit artikel mislopen.