Artikel 7:920 BW: Goodwill bij het einde en het non-concurrentiebeding in franchise

Artikel 7:920 BW regelt twee vragen die spelen als de franchiserelatie eindigt: wat gebeurt er met de goodwill die de franchisenemer heeft opgebouwd, en in hoeverre mag hij daarna worden beperkt in zijn werk. Het eerste lid verplicht partijen om in de overeenkomst zelf een goodwillregeling op te nemen. Het tweede lid stelt vijf eisen waaraan een non-concurrentiebeding voor de periode na afloop moet voldoen; ontbreekt er één, dan is het beding niet geldig.

Wat er over goodwill in het contract moet staan

De overeenkomst moet in ieder geval bepalen hoe wordt vastgesteld of er goodwill in de onderneming van de franchisenemer aanwezig is, hoe groot die is, en welk deel ervan aan de franchisegever is toe te rekenen. Daarnaast moet zijn geregeld op welke manier de goodwill die redelijkerwijs aan de franchisenemer toekomt, bij beëindiging aan hem wordt vergoed als de franchisegever de onderneming overneemt om haar zelf voort te zetten of aan een andere franchisenemer over te dragen. Goodwill is hier de meerwaarde van de onderneming boven de waarde van de losse bezittingen: het klantenbestand, de plek, de reputatie die is opgebouwd.

Voor wie geldt dit

Het artikel geldt voor franchiseovereenkomsten en is geschreven met het oog op de franchisenemer, die aan het einde van de rit de zwakkere positie heeft. De verplichting om een goodwillregeling op te nemen richt zich tot beide partijen, maar in de praktijk stelt de franchisegever het contract op en draagt hij dus het risico van een ontbrekende of onduidelijke regeling.

De vijf eisen aan het non-concurrentiebeding

• Schriftelijk. Een mondelinge afspraak over concurrentie na afloop bindt niet.
• Alleen concurrerende goederen of diensten. De beperking mag niet verder reiken dan wat concurreert met datgene waarop de franchiseovereenkomst zag.
• Onmisbaar voor de knowhow. Het beding moet nodig zijn om de knowhow te beschermen die de franchisegever heeft overgedragen; bescherming tegen gewone concurrentie is niet genoeg.
• Hoogstens een jaar. Het beding mag niet langer duren dan één jaar na het einde van de overeenkomst.
• Beperkt gebied. De geografische reikwijdte mag niet ruimer zijn dan het gebied waarin de franchisenemer de formule daadwerkelijk heeft geëxploiteerd.

Een voorbeeld. Een franchisenemer met een kapsalon in één stad stopt na acht jaar. In zijn contract staat dat hij drie jaar lang nergens in Nederland een kapsalon mag beginnen. Dat beding voldoet niet aan de duureis en niet aan de gebiedseis en is daarmee ongeldig. Was afgesproken dat hij één jaar lang binnen zijn eigen werkgebied geen concurrerende salon exploiteert, en is dat werkelijk nodig om de overgedragen knowhow te beschermen, dan kan het beding wel standhouden.

Kan hiervan worden afgeweken

Nee. Van deze titel kan niet ten nadele van een in Nederland gevestigde franchisenemer worden afgeweken, en artikel 7:922 BW bepaalt bovendien dat een beding in strijd met dit artikel nietig is, ongeacht welk recht op de overeenkomst van toepassing is. Nietig wil zeggen: het heeft nooit gewerkt, er hoeft geen rechter aan te pas te komen om het te vernietigen.

In de praktijk

Loop bij het einde van de samenwerking eerst de goodwillbepaling na en leg vast welke omzet, welke klanten en welke investeringen aan de eigen inspanning zijn toe te rekenen. Toets een non-concurrentiebeding daarna eenvoudig langs de vijf eisen: schriftelijk, alleen concurrerend, onmisbaar voor de knowhow, hoogstens een jaar, en niet ruimer dan het eigen gebied.